ТОШКЕНТ, 13 июль. /”Дунё” АА/. Ўзбекистон БМТнинг “Тоза сув ва санитария” номли 6-Барқарор ривожланиш мақсадига эришишда жадал тараққиётга етишган давлатлар қаторига кирди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.

Бундай хулоса БМТнинг “UN-Water” идоралараро тузилмаси томонидан мамлакатимизнинг сув ресурсларини бошқариш соҳасидаги ислоҳотларига бағишланган “SDG 6 Country Acceleration Case Study: Uzbekistan” (“БРМ-6нинг мамлакатда муваффақиятли жорий этилиши мисоли: Ўзбекистон”) номли махсус тадқиқотида келтирилган.

Ҳисоботда таъкидланишича, сўнгги йилларда Ўзбекистон кенг кўламли институционал ислоҳотлар, соҳани рақамлаштириш, замонавий суғориш технологияларини жорий этиш, халқаро ҳамкорликни ривожлантириш ва инвестицияларни фаол жалб қилиш ҳисобига сув ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини сезиларли даражада оширишга муваффақ бўлди. Бу чора-тадбирлар мамлакатга сув босими юқори бўлган шароитларда тараққиётни муваффақиятли жадаллаштириш намуналаридан бирига айланиш имконини берди.

Тадқиқот муаллифлари сув тежовчи технологияларни жорий этишга алоҳида эътибор қаратмоқда. “UN-Water” баҳосига кўра, айнан томчилатиб ва бошқа замонавий суғориш усулларини қўллаш кўламининг кенгайиши қишлоқ хўжалигида сув истеъмолини қисқартиришнинг асосий омилларидан бирига айланди. Ташкилотнинг қайд этишича, Ўзбекистон тажрибаси сув ресурслари танқислигини бошдан кечираётган бошқа мамлакатлар учун амалий аҳамиятга эга.

Тадқиқотда келтирилган маълумотлар ўтказилаётган ислоҳотлар самарадорлигидан далолат беради. Хусусан, 2017 йилда Ўзбекистонда сув олиш ҳажми 58,9 миллиард куб метрни ташкил этган бўлса, 2021 йилга келиб бу кўрсаткич 42,5 миллиард куб метргача камайди. Айни вақтда сув танқислиги даражаси 169 фоиздан 122 фоизгача пасайди. Ҳисобот муаллифларининг фикрича, бу ҳолат сув ресурсларини бошқариш самарадорлиги сезиларли даражада ошганини ва мамлакатда улардан оқилона фойдаланиш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирларнинг натижадорлигини акс эттиради.

Фермерларга сувни тежашнинг замонавий технологиялари, мақбул суғориш режимлари, давлат субсидиялари, имтиёзли кредитлар ва ускуналар етказиб берувчилар тўғрисида маълумот олишга ёрдам берадиган “Томчи” мобил иловаси сув хўжалиги соҳасини рақамли трансформация қилишнинг энг муваффақиятли намуналаридан бири сифатида келтирилган. Лойиҳа сув секторини ислоҳ қилиш ва унинг иқлим ўзгаришларига чидамлилигини ошириш доирасида Швейцария тараққиёт ва ҳамкорлик агентлиги кўмагида амалга оширилган.

Мамлакат ютуқлари қаторида сув ресурслари мониторингини кенг кўламда рақамлаштириш ҳам қайд этилган. Ўзбекистондаги йирик сув омборларида сув сатҳи ва гидротехник иншоотлар ҳолатини реал вақт режимида назорат қилишни таъминлайдиган ақлли датчиклар тармоғи жорий этилмоқда. Бундан ташқари, “Ўзбеккосмос” миллий космик агентлиги мамлакатдаги барча сув омборларининг сунъий йўлдош мониторингини олиб боради, бу эса қурғоқчилик ва сув тошқинларини ўз вақтида прогноз қилиш ҳамда самаралироқ бошқарув қарорларини қабул қилиш имконини беради.

Тадқиқот муаллифлари Тошкент шаҳрида жойлашган Давлатлараро сув хўжалигини мувофиқлаштириш комиссиясининг Илмий-ахборот маркази ролини алоҳида таъкидлаган. Марказ 2007 йилдан буён йилига икки марта Амударё ва Сирдарё ҳавзалари бўйича сув оқими, сув омборларининг тўлиши ва сув олишга доир прогноз ҳамда фактик маълумотларни ўз ичига олган таҳлилий шарҳларни тайёрлаб келади. БМТ экспертларининг фикрича, бундай тизим сув ресурсларини янада самарали тақсимлаш, минтақа мамлакатлари ўртасидаги ишончни мустаҳкамлаш ва трансчегаравий ҳамкорликни ривожлантиришга ёрдам беради.

Оролбўйини тиклаш чора-тадбирлари ислоҳотларнинг муҳим йўналиши сифатида қайд этилган. Ҳисоботда Ўзбекистон томонидан Орол денгизининг қуриган тубида саксовулзорлар барпо этиш бўйича амалга оширилаётган дастур дунёдаги энг йирик ва инновацион табиатни муҳофаза қилиш ташаббусларидан бири экани таъкидланган. Дастурнинг амалга оширилиши чанг-тўзон бўронларига қарши курашиш, экотизимларни қайта тиклаш ва минтақанинг иқлим ўзгаришларига чидамлилигини оширишга ҳисса қўшмоқда.

Шунингдек, экспертлар мамлакатнинг илмий салоҳияти ривожини юқори баҳолаган. Оролбўйи халқаро инновация маркази ҳамда халқаро ҳамкорликни кенгайтириб, сувдан оқилона фойдаланиш соҳасида илғор ечимларни жорий этаётган “Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизатсиялаш муҳандислари институти” миллий тадқиқот университети инновация марказлари сифатида эътироф этилган.

Тадқиқотда қайд этилишича, эришилган натижалар БРМ-6га эришишни жадаллаштириш бўйича Глобал ҳадли дастурда назарда тутилган бешта асосий омилни ­­­– давлат бошқарувини такомиллаштириш, молиялаштиришни ошириш, кадрлар салоҳиятини ривожлантириш, маълумотлар ва инновациялардан фойдаланишни – комплекс қўллаш орқали мумкин бўлган. Муваффақиятнинг асосий омиллари сифатида олий даражадаги сиёсий қўллаб-қувватлаш, изчил ислоҳотлар, сув ҳисоби ва мониторингини рақамлаштириш, шунингдек, илғор тажриба марказларини ташкил этиш кўрсатилган.

Шу билан бирга, “БМТ-Сув ресурслари” ташкилоти Ўзбекистон сув олиш ҳажмини экологик барқарор даражагача камайтиришда давом этиши, ерости сувларини муҳофаза қилишни кучайтириши, сув исрофгарчилигини камайтириш технологияларини жорий этиши ҳамда трансчегаравий сув ресурсларини бошқариш соҳасида қўшни давлатлар билан ҳамкорликни ривожлантириши зарурлигини таъкидлайди.

Хулоса қилиб айтганда, тадқиқот муаллифлари Ўзбекистон тажрибаси Марказий Осиёнинг бошқа мамлакатлари ва сув танқислиги даражаси юқори бўлган давлатлар учун ҳам қўл келиши мумкинлигини қайд этади. Республиканинг ютуқлари 2026 йил декабрь ойида Абу-Дабида бўлиб ўтадиган БМТнинг Сув ресурслари бўйича конференциясида, Самарқандда ўтказилиши режалаштирилаётган Бутунжаҳон сув ресурсларини асраш форуми доирасида халқаро ҳамжамиятга тақдим этилиши кутилмоқда.