TOSHKENT, 16-fevral. /“Dunyo” AA/. 15-fevral kuni xavfsizlik bo‘yicha 62-Myunxen konferensiyasi doirasida Kaspiy siyosati markazi (AQSh) tomonidan tashkil etilgan “Barqaror muvozanat? O‘zaro bog‘liqlik, xavfsizlik va Kaspiy o‘rta koridori” mavzusidagi panel sessiyalari bo‘lib o‘tdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Muhokama global transport-logistika tizimidagi keng ko‘lamli o‘zgarishlar fonida o‘tkazildi. Taʼminot zanjirlarini qayta shakllantirish, muqobil yo‘nalishlarni izlash va transport yo‘laklarini nazorat qilish uchun tobora kuchayib borayotgan raqobat iqtisodiy xavfsizlikning asosiy omillariga aylanib bormoqda.

Anʼanaviy yo‘nalishlar geosiyosiy xavf-xatarlarga duch kelayotgan sharoitda, muqobil transport yo‘llarining ahamiyati keskin oshib bormoqda. Kaspiy dengizi, Janubiy Kavkaz va Turkiya orqali Osiyo bilan Yevropani bog‘laydigan O‘rta yo‘lak butun Yevroosiyo hududi uchun strategik ahamiyatga ega infratuzilma maqomini egallamoqda.

Suhbatning asosiy ishtirokchilari orasida Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari o‘rinbosari Assel Janasova, Yevropa tinchlik instituti prezidenti Xelga Shmid, Yevropa Ittifoqining Markaziy Osiyo bo‘yicha maxsus vakili Eduards Striprays va mintaqa davlatlari hamda Yevropa institutlarining boshqa vakillari bor.

Tadbirda O‘zbekiston nomidan Oliy Majlisi Senati raisining birinchi o‘rinbosari Sodiq Safoyev hamda Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori Eldor Aripov so‘zga chiqib, O‘zbekistonning Markaziy Osiyoda o‘zaro bog‘liqlikni yanada rivojlantirish, mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlash va transport yo‘laklarini diversifikatsiya qilish bo‘yicha strategik yondashuvlarini namoyish etdi.

Sodiq Safoyev o‘z nutqida bog‘liqlik endi faqat tovarlarni harakatlantirish bilan bog‘liq texnik masala emasligin taʼkidladi.

“Bugun bu iqtisodiyotlarning barqarorligi, taʼminot zanjirlarining mustaqilligi va bosim ostida - bu geosiyosiy to‘qnashuvlar, iqlim o‘zgarishlari yoki texnologik uzilishlar bo‘ladimi, ochiq qolish qobiliyatining strategik masalasidir”, - deya taʼkidladi u.

O‘zbekiston transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish strategiyasini izchil ravishda amalga oshirayotgani alohida taʼkidlandi. Investitsiyalar temir yo‘l va avtomobil yo‘llari tarmog‘ini rivojlantirish, ko‘p turli transport vositalaridan foydalaniladigan yo‘nalishlarni tashkil etish hamda chegara tartib-qoidalarini soddalashtirib, biznes uchun logistika jarayonlarini prognoz qilish imkoniyatini oshiruvchi raqamli yechimlarni joriy etishga yo‘naltirilmoqda. Asosiy maqsad transport aloqalarini ishonchli, shaffof va raqobatbardosh qilishdan iborat.

Muhokama ishtirokchilari O‘zbekistonning mintaqa transport bog‘liqligini rivojlantirishga pragmatik yondashuvini yuqori baholadilar. Taʼkidlanganidek, global taʼminot zanjirlarini qayta shakllantirish sharoitida O‘rta koridor Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun ham, yevropalik hamkorlar uchun ham iqtisodiy xavfsizlikning muhim bo‘g‘ini maqomini olmoqda.

Senat raisining birinchi o‘rinbosari rivojlanish bo‘yicha aniq ko‘rsatkichlarni taqdim etdi. Xususan, O‘rta koridor texnik loyihadan strategik ahamiyatga ega yo‘lga aylangan bo‘lib, Osiyo va Yevropani bog‘lamoqda. So‘nggi besh yil ichida O‘zbekistonning tashqi savdo yuk tashish hajmi ikki barobar oshib, 2025-yil oxiriga 1,2 million tonnaga yetdi. O‘rta koridor orqali Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga jo‘natilgan yuklar ulushi 2021-yilda 12% bo‘lgan bo‘lsa, 2025-yilda 28% ga yetdi.

Senator Sodiq Safoyev yo‘nalish salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun investitsiya ehtiyojlari masalasiga alohida eʼtibor qaratdi. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki hisob-kitoblariga ko‘ra, Transkaspiy yo‘nalishini modernizatsiya qilish uchun qariyb 18,5 milliard yevro talab etiladi. Ushbu mablag‘lar temir va avtomobil yo‘llarini tiklash, harakatlanuvchi tarkibni kengaytirish, portlar quvvatini oshirish, chegara o‘tish joylarini modernizatsiya qilish va butun Markaziy Osiyo bo‘ylab multimodal logistika markazlarini yaratish uchun zarur.

Senator, shuningdek, dengizga chiqish imkoniyati bo‘lmagan mamlakat sifatida O‘zbekiston uchun samarali transport yo‘laklaridan foydalanish transport xarajatlari, eksport raqobatbardoshligi va savdo hamkorlarini diversifikatsiya qilish imkoniyatlariga bevosita taʼsir qilishini taʼkidladi. “Bu tanlov emas, balki strategik zaruratdir”, - dedi u.

O‘z so‘zining yakunida, Sodiq Safoyev, O‘rta koridorga faqatgina infratuzilma loyihasi sifatida qarash to‘g‘ri emasligini taʼkidladi. U Yevropa, Markaziy Osiyo va Yevroosiyodagi hamkorlarni iqtisodiy rivojlanish va o‘zaro bog‘liqlik orqali barqarorlik kabi umumiy manfaatlar asosida birlashtiradigan platformaga aylanish imkoniyatiga ega ekanligini taʼkidladi.

Eslatib o‘tamiz, Kaspiy siyosati markazi (Caspian Policy Center) - Amerika tahliliy markazi bo‘lib, Kaspiy mintaqasi va Markaziy Osiyoda energetika xavfsizligi, mintaqaviy integratsiya va geosiyosat masalalariga ixtisoslashgan.

O‘rta koridor (Middle Corridor) - Osiyo va Yevropani Kaspiy dengizi, Janubiy Kavkaz va Turkiya orqali bog‘laydigan transport yo‘li bo‘lib, geosiyosiy turbulentlik sharoitida shimoliy yo‘nalishlarga asosiy muqobil sifatida qaralmoqda.