SEUL, 15-yanvar. /“Dunyo” AA/. Janubiy Koreyaning “Global Korea post” gazetasida O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi sektor boshlig‘i Jafar Xidirovning 2025-yilning to‘rtinchi choragi uchun mamlakat bank sektori reytingiga bag‘ishlangan maqolasi eʼlon qilindi, deb xabar qilmoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Maqolada yozilishicha, Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (ITIM) 2025-yilning 4 choragi uchun Banklar faolligi indeksi natijalari bo‘yicha yangilangan banklar reytingini taqdim etgan. Tadqiqot respublikaning 35 ta tijorat banklarini, shu jumladan, masshtabi va filiallar tarmog‘i bo‘yicha tasniflangan 20 ta yirik moliya instituti va kichik banklar toifasiga kiritilgan 15 ta bankni qamrab oldi.

Uslubiyot o‘rtacha ko‘rsatkichlar va xalqaro standartlar, shu jumladan, Bazel qo‘mitasi talablari bilan taqqoslangan 27 ta ko‘rsatkichni tahlil qilishga asoslangan. Reyting shaffoflikni oshirish va moliya tizimiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashda muhim vosita bo‘lib xizmat qildi. Ushbu yondashuv xalqaro amaliyotga mos keladi va dunyoning yetakchi moliyaviy institutlari tomonidan qo‘llaniladi.

Hisobot davrida bank sektorining jami aktivlari 892,9 trillion so‘mni (74,2 milliard dollar), majburiyatlari esa 759,8 trillion so‘mni (63,1 milliard dollar) tashkil etdi. Kreditlar 13 foizga, depozitlar esa 31 foizga oshdi. Chet el valyutasidagi operatsiyalar ulushi pasayib, milliy valyutaning mustahkamlanayotganini ko‘rsatdi. Sof foyda 13,5 trillion so‘mni (1,1 milliard dollar) tashkil etdi, bu bir yil avvalgidan 57,1 foizga ko‘pdir.

Ko‘rib chiqilayotgan davrda muammoli kreditlar ulushi bir yil avvalgi 4,3 foizdan 3,5 foizgacha kamaydi, bu portfel sifatining yaxshilanganidan dalolat beradi. Shu bilan birga, ayrim banklarda bu ko‘rsatkich tarmoqdagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan yuqoriligicha qolmoqda. Kapitalning yetarlilik koeffitsiyentlari eng kam meʼyoriy talablardan 1,4 baravardan ko‘proq oshadi, bu bank sektorining barqarorligini tasdiqlaydi.

2025 yilning 4-choragi natijalari shuni ko‘rsatadiki, soha yetakchilari barqaror pozitsiyalarni saqlab qolishgan, reytingdagi o‘zgarishlar esa cheklangan. Eng sezilarli yutuqni “SQB” ko‘rsatdi, u uch pog‘onaga ko‘tarildi. Shuningdek, “Davr Bank”, “Orient Finance Bank”, “Xalq Bank” va “Ipoteka Bank” tomonidan ham ijobiy dinamika qayd etilib, umumiy reytingdagi o‘rinlari yaxshilandi.

Shu bilan birga, faqat ikkita yirik bank faoliyatida pasayish kuzatildi. “Invest Finance Bank” va “Aloqa Bank” umumiy reytingda mos ravishda to‘rt va uch pog‘onaga pastladi. Umuman olganda, 13 ta bank faoliyat reytingida o‘z o‘rnini saqlab qoldi. Bu raqobatning kuchayishi sharoitida muassasalarning operatsion samaradorligi, yetarli likvidlik, aktivlar sifati va moliyaviy barqarorlikni saqlab qolish qobiliyatini aks ettiradi.

Moliyaviy vositachilikda “Tenge Bank” va “Ipak Yo‘li Bank” resurslarni jalb qilish va taqsimlash samaradorligining pasayishini ko‘rsatdi, mos ravishda to‘rt va uch pozitsiyani yo‘qotdi. “Milliy bank”, “Asia Alliance Bank”, “Anor Bank”, “BDB” va “Mikrokreditbank” ham ushbu toifada bir pog‘ona pastladi. Moliyaviy ommaboplik bo‘yicha “Orient Finance Bank”, “Xalq banki”, “Agrobank”, “BDB” va “Ipoteka Bank”da bir pog‘ona pasayish qayd etildi. Aktivlar sifati bo‘yicha oltita yirik bankda pasayish qayd etilgan.

“Agrobank” 3 pog‘onadan, “Milliy bank”, “Trast bank”, “Anor Bank”, “Aloqa Bank” va “Asaka Bank” 2 pog‘ona pastladi. Sektordagi umumiy ijobiy foyda dinamikasiga qaramay, ikkita bank, yaʼni “Milliy bank” va “Anor bank”ning rentabelligi pasayib, mos ravishda ikki va bir pozitsiyaga pasaygan. Boshqaruv samaradorligi bo‘yicha “Mikrokreditbank” va “Anor Bank”da ikki pog‘ona past bo‘lgan zaif pozitsiyalar kuzatildi. Likvidlik bo‘yicha mamlakatdagi barcha yirik banklarning deyarli uchdan bir qismi o‘z pozitsiyalarini yo‘qotdi. Eng keskin pasayish “Davr Bank” tomonidan qayd etildi va 6 pog‘onaga pasaydi. “Agrobank” ushbu ko‘rsatkich bo‘yicha oxirgi o‘ringa tushib, reytingni yopdi.

Kichik banklar guruhida nisbiy barqarorlik saqlanib qolmoqda. Rahbarlar o‘z lavozimini saqlab qoldi. Ushbu toifadagi asosiy o‘zgarishlar o‘rta segmentda ham sodir bo‘ldi. Bu yerda qator banklar moliyaviy vositachilikning o‘sishi va yuqori rentabellik tufayli o‘z pozitsiyalarini yaxshiladi. Ushbu guruhda 15 ta moliyaviy muassasadan 6 tasi, shu jumladan, reyting yetakchisi “Unversal Bank” o‘z o‘rnini saqlab qoldi.

Shu bilan birga, 5 ta bankda pasayish ro‘y berdi. Eng katta pasayish “Ziraat Bank” kuzatildi, u uchta pozitsiyani yo‘qotdi, “Apex Bank” umumiy reytingda uch pog‘onaga ko‘tarildi. “AVO Bank” va “Madad Invest Bank” ikkitadan o‘ringa ega bo‘ldi, “Okto Bank” bitta o‘ringa ega bo‘ldi va umumiy guruh reytingida uchinchi o‘rinni egalladi.