АНҚАРА, 9 июль. /“Дунё” АА/. НАТОнинг Анқарадаги саммити альянснинг бирлигини намойиш этиш билан якунланди, бироқ расмий баёнотлар ортида АҚШ ва Европа иттифоқчилари ўртасидаги ихтилофлар сақланиб қолди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.

Вашингтоннинг мудофаа харажатларини ошириш бўйича талаблари, АҚШ ва Эрон ўртасидаги зиддият туфайли юзага келган кескинлик ҳамда Украинани қўллаб-қувватлаш бўйича янги қарорлар учрашувнинг асосий мавзулари бўлди.

НАТО Бош котиби Марк Рюттенинг таъкидлашича, альянс келишмовчиликларни очиқ муҳокама қилиш қобилияти туфайли ўз кучини сақлаб қолмоқда. Унинг сўзларига кўра, иттифоқчилар ўртасидаги баҳслар ташкилотни ташқи бирликни сақлаш учун муаммоларни яширишга уринишдан кўра мустаҳкамроқ қилади.

Саммит арафасида НАТО раҳбарияти АҚШ Президенти Дональд Трампнинг иштирокини таъминлашга ва альянс ҳамжиҳатлигини кўрсатишга ҳаракат қилди. Учрашувнинг биринчи куни мудофаа харажатларини ошириш, қурол-яроғ ишлаб чиқаришни кенгайтириш ва аввалги саммитлар қарорларини, жумладан, мудофаа харажатларини ялпи ички маҳсулотнинг 5 фоизигача ошириш режасини бажариш масалаларини муҳокама қилишга бағишланди.

Дональд Трамп келгач, эътибор АҚШнинг иттифоқчилар билан муносабатларига қаратилди. Америка етакчиси ҳамкорларини мудофаа учун етарлича маблағ ажратмаётганликда яна бир бор танқид қилди. НАТОнинг Эрон билан можарога оид позициясидан норозилигини билдирди ва Гренландия ҳақидаги баёнотларини такрорлади.

Бунга жавобан Дания Бош вазири Метте Фредериксен мамлакат ўз ҳудудининг ҳар бир қаричини ҳимоя қилишини айтиб, Гренландия, албатта, сотилмаслигини қатъий таъкидлади.

Саммит доирасида Дональд Трамп Испанияни альянсдаги “дахшатли шерик” деб атади ва мамлакат НАТОнинг мудофаа харажатларига оид янги талабларини қўллаб-қувватлашдан бош тортгани учун Мадрид билан савдо алоқаларини тўхтатиши мумкинлигини маълум қилди. Бироқ кейинроқ у Испания “ўз позицияларини тиклагани” ва молиявий ҳиссасини оширишга рози бўлганини айтди.

Очиқчасига билдирилган келишмовчиликларга қарамай, етакчиларнинг ёпиқ эшиклар ортидаги учрашуви вазмин руҳда ўтди. “BBC” манбаларига кўра, Дональд Трамп иттифоқчиларни АҚШ НАТОдан чиқиш ниятида эмаслигига ишонтирган. Музокаралардан сўнг у альянс ичидаги муносабатларни таърифлаш учун асосий сўз “бирлик” эканлигини қайд этди.

Саммитнинг асосий амалий натижаси Украинага янги ёрдам кўрсатилиши бўлди. Президент Владимир Зеленский келгусида ёрдам берилиши ва ҳаво ҳужумидан мудофаани кучайтириш кафолатларини олиш учун Анқарага келди.

Иттифоқчилар 2026 йилда Украинага тахминан 70 миллиард доллар ҳарбий ёрдам ажратишга ва келгуси йилда ҳам шунга яқин даражадаги ёрдамни сақлаб қолишга келишиб олди. Икки йил давомидаги ёрдамнинг умумий ҳажми камида 140 миллиард долларни ташкил этиши мумкин.

Владимир Зеленский ва Дональд Трамп учрашувининг асосий натижаларидан бири Вашингтоннинг Украинага “Патриот” тизимлари учун тутиб олувчи ракеталарни ишлаб чиқаришга лицензия бериш ваъдаси бўлди. АҚШ Президентининг сўзларига кўра, бу Киевга зарур ҳаво ҳужумидан мудофаа воситаларини мустақил равишда ишлаб чиқариш имконини беради.

У, шунингдек, Россия урушни “иложи борича тезроқ” якунлашга интилаётганини билдирди. Россия ва Украина етакчиларининг эҳтимолий учрашуви ҳақида гапирар экан, у бу масалани Владимир Путин билан муҳокама қилганини ва Владимир Зеленскийга Москвага келишни таклиф этганини айтди. Дональд Трампнинг бундай сафар ҳақидаги саволига Украина раҳбари: “Ҳозир Москвада вазият мураккаб, у ерда Украина дронлари бор”, – дея жавоб берди.

НАТОнинг якуний декларациясида Россия “Евроатлантика хавфсизлиги ва барқарорлигига узоқ муддатли таҳдид солувчи” манба сифатида қайд этилди. Шу билан бирга, аввалги ҳужжатлардагидек, Москва энди “энг муҳим ва бевосита таҳдид” сифатида кўрсатилмаган.

Саммит билан бир вақтда Дональд Трамп Сурия раҳбари Аҳмад аш-Шараа билан учрашиб, Сурияни Американинг терроризмга ҳомийлик қилувчи давлатлар рўйхатидан чиқариш тўғрисидаги қарорни эълон қилди. Бу қарор АҚШ Конгрессида кўриб чиқилиши керак ва АҚШ Президентининг сўзларига кўра, мамлакатни тиклашга сармоя киритиш учун йўл очиши мумкин.

Саммит якунлари НАТОнинг расмий бирлиги сақланиб қолганини кўрсатди. Аммо АҚШ ва Европа иттифоқчилари ўртасида давом этаётган ихтилофлар ҳали йўқолгани йўқ. Шундай бўлса-да, Вашингтон талаблари ва блокнинг умумий стратегияси ўртасида мувозанат топиш альянс учун асосий вазифа бўлиб қолмоқда.