МАДРИД, 21 май. /“Дунё” АА/. Таниқли испан ёзувчиси ва тарихчиси Антонио Торремоча Силванинг Амир Темур саройига ташриф буюрган кастилиялик элчи Руи Гонсалес де Клавихонинг дипломатик миссиясига бағишланган “Самарқандга элчилик” номли тарихий романи нашрдан чиқди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.

Ушбу асарда Кастилия қироли Генрих III томонидан Усмонлилар империясининг кучайиши фонида Темурийлар давлати билан дипломатик муносабатлар ўрнатиш мақсадида Самарқандга юборилган Руи Гонсалес де Клавихонинг саёҳати тасвирланган.

Роман сюжети 1403–1406 йиллардаги воқеаларни қамраб олади. Муаллиф испан элчилигининг Ўрта ер денгизи, Константинопол, Кичик Осиё, Форс ва Марказий Осиё орқали Темурийлар давлати пойтахти ва ўша даврнинг энг йирик сиёсий, илмий ва маданий марказларидан бири бўлган Самарқандгача бўлган йўлини батафсил тасвирлайди.

Китобда Темурийлар давридаги Самарқанднинг ижтимоий-иқтисодий ҳаётига алоҳида эътибор қаратилган. Асарда Буюк Ипак йўли карвон йўналишлари, сарой маданияти, дипломатик маросимлар, халқаро савдо ва XV асрда Шарқ ва Ғарб ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг муҳим маркази бўлган шаҳар муҳити тасвирланган. Шунингдек, маданиятлараро мулоқот, дипломатия ва шахснинг ўрта асрлар халқаро муносабатларидаги роли мавзуларига ҳам тўхталиб ўтилган.

Романнинг тарихий асосини XV аср бошларида Темурийлар давлати ва Европа давлатлари ўртасидаги ҳақиқий дипломатик алоқалар ташкил этади. Амир Темурнинг 1402 йилда Анқара жангида Усмонли султони Боязид I устидан қозонган ғалабасидан сўнг Европа давлатлари Самарқанд билан иттифоқчилик муносабатларини фаол излай бошлади. Кастилия қироли Генрих III Темур саройига дипломатик ва савдо алоқаларини ўрнатиш мақсадида Руи Гонсалес де Клавихо бошчилигида махсус элчилик юборган.

Испан миссиясининг Самарқандгача бўлган йўли бир йилдан ортиқ вақтни олган ва Константинополь, Кичик Осиё, Форс ҳамда Марказий Осиё орқали ўтган. Клавихо ўз қайдларида кўрган шаҳарлар, карвон йўллари, дипломатик маросимлар ва Темурийлар давлати ҳудудидаги халқаро савдо кўламини батафсил тасвирлаб берган.

Самарқанд испан дипломатида алоҳида таассурот қолдирган бўлиб, у шаҳарни Шарқнинг энг бой ва муҳташам шаҳарларидан бири деб атаган. Клавихо ўз хроникаларида улкан саройлар, боғлар, бозорлар, меъморий мажмуалар ва Шарқ ҳамда Ғарб маданиятлари ва савдо йўллари кесишган шаҳар муҳитини тасвирлаган. Унинг гувоҳликлари бугунги кунда Марказий Осиё ва Амир Темур даври ҳақидаги энг муҳим Европа манбаларидан бири ҳисобланади.

Нашриёт аннотациясида қайд этилишича, роман “деярли имконсиз миссия хроникаси” ва “Осиё ҳукмдорининг кўзига тик қарашга жазм этган испаннинг эпик тарихи” сифатида тақдим этилган.

Мазкур китоб Руи Гонсалес де Клавихонинг ўзи томонидан ёзилган машҳур ўрта аср хроникаси – “Темур ҳузурига элчилик” асари асосида яратилган. Ушбу асар XV аср Марказий Осиёси ҳақидаги энг қимматли Европа манбаларидан бири ҳисобланиб, Темурийлар давлати, Самарқанд, минтақа аҳолиси, савдо йўллари ва Амир Темур даври сарой ҳаёти ҳақида батафсил маълумотларни ўз ичига олади.

Антонио Торремоча Силва Испанияда ўрта асрлар тарихи тадқиқотчиси, Реконкиста даври, христиан ва мусулмон оламлари ўртасидаги муносабатлар, шунингдек, ўрта асрлар Европасидаги дипломатик ва ҳарбий воқеаларга бағишланган тарихий романлар ва нашрлар муаллифи сифатида танилган. У Испания Миллий масофавий таълим университетида дарс берган, Альхесирас муниципал музейига раҳбарлик қилган. У Испаниядаги ўрта асрлар ва ал-Андалус тарихини ўрганишга ихтисослашган қатор илмий ва маданий ташкилотлар аъзоси ҳисобланади.

Испания адабий нашрлари қайд этишича, китоб тарихий ишончлиликни бадиий ҳикоя билан уйғунлаштирган бўлиб, дипломатик миссияни “маълум дунёнинг чеккасига қилинган саёҳат” сифатида тасвирлайди.

Шунингдек, муаллифнинг Клавихо миссиясини нафақат географик саёҳат, балки Европа ва Марказий Осиё ўртасидаги илк йирик дипломатик мулоқотлардан бирининг рамзи сифатида кўрсатишга интилгани алоҳида таъкидланади.

Роман жорий йил май ойида сотувга чиқарилди. Ҳажми 352 саҳифадан иборат китоб аллақачон Испаниянинг йирик китоб тармоқларида тақдим этилган. Унинг расмий тақдимоти 13 май куни “Ateneo de la Bahía” маданият марказида муаллиф ва мамлакат адабий жамоатчилиги вакиллари иштирокида бўлиб ўтди.

Кузатувчилар фикрича, романнинг нашр қилиниши Испанияда Пиреней яримороли ва Марказий Осиё, жумладан, ҳозирги Ўзбекистон ҳудуди ўртасидаги дипломатик ва маданий алоқалар тарихига қизиқиш сақланиб қолаётганидан далолат беради.

Мутахассислар таъкидлашича, Руи Гонсалес де Клавихо шахси ва унинг Самарқандга саёҳати Европа ва Шарқ ўртасидаги тарихий ўзаро муносабатларнинг муҳим рамзи, шунингдек, Марказий Осиёдаги илк Европа дипломатиясининг энг машҳур намунаси бўлиб қолмоқда.