ТОШКЕНТ, 10 январь. /“Дунё” АА/. Ньюкасл университети профессори Ник Мегоран ҳамда Марказий Осиё университети Давлат сиёсати ва бошқаруви институти илмий ходими Залина Еникееванинг ҳаммуаллифдаги “Чегаралар яна очилганда нима бўлади? Ўзбекистон–Қирғизистон чегарасини дематериализация қилиш” номли мақоласи эълон қилинди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.

Мақолада ёзилишича, тадқиқотчилар ўз ишларида 2022 ва 2023 йиллар оралиғида олинган қишлоқ чегара ҳудудларининг макроиқтисодий маълумотлари ва этнографик тадқиқотлар таҳлилига таянган.

Профессор Н.Мегоран Фарғона водийсига учта дала сафарини амалга оширди: ҳар бири ўн кундан уч ҳафтагача давом этди, бу чегаранинг дематериализация жараёнларини ҳар томонлама ўрганиш учун миқдорий ва сифат маълумотларини тўплаш имконини берди.

Ҳисоботда сўнгги йилларда Ўзбекистон чегара ҳудудлари ва қўшнилари билан муносабатларга оид сиёсатини тубдан қайта кўриб чиққани таъкидланган. Унда Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон Президенти этиб сайланиши бурилиш нуқтаси бўлгани таъкидланган. Давлат стратегиясидаги урғу изоляция ва қатъий чегара сиёсатидан чегаралараро ҳамкорлик, иқтисодий интеграция ва гуманитар ҳамкорликни фаол ривожлантиришга ўтган. “Шавкат Мирзиёевнинг асосий устувор йўналишларидан бири яқин қўшнилар билан муносабатларни тиклаш ва минтақавий савдони ошириш бўлган”, деб таъкидлайди экспертлар.

Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, агар чегара ҳамкорлик қилиш истаги, тизимли ислоҳотлар ва одамларга ғамхўрлик билан қўллаб-қувватланса, у тўсиқ эмас. Чегаранинг дематериализацияси – унинг иқтисодиёт, инфратузилма ва ижтимоий алоқаларга аста-секин “йўқ бўлиб кетиши” – чегара аҳолиси учун кенг кўламли ижобий ўзгаришларни келтириб чиқаради.

Олиб борилган тадқиқот натижалари шундан далолат берадики, энг аниқ таъсирлардан бири оилавий, қариндошлик ва дўстлик ришталарининг тикланиши бўлган. Фарғонанинг кўплаб аҳолиси учун назорат пунктларининг очилиши уларга узоқ вақтдан бери йўқолган алоқаларни тиклаш, қабристонларни бемалол зиёрат қилиш, диний маросимлар ва мотам тадбирларида иштирок этиш ҳамда оилавий ва дўстлик ришталарини сақлаб қолиш имконини берди.

Натижада, ўнлаб йиллар давомида чегаранинг турли томонларида яшаган оилалар бирга бўлиш имкониятига эга бўлди. Бу эса аҳоли фаровонлиги даражасига бевосита таъсир кўрсатадиган асосий ижтимоий активдир.

Шу билан бирга, мамлакатлар ўртасидаги сайёҳлик йўналишлари қайта тикланди. Масалан, Қирғизистондаги Арсланбоб тоғ курорти яна бир бор ўзбекистонликлар орасида таътил ва дўстона учрашувлар учун машҳур жойга айланди. Тиббий туризм ҳам жадал ривожланмоқда. Қирғизистон фуқаролари Ўзбекистондаги замонавий клиникалардан фойдаланиш имкониятига эга бўлди. Бу уларнинг юқори сифатли тиббий ёрдамдан фойдаланиш имкониятини кенгайтирди ва ижтимоий соҳада яқинроқ ҳамкорлик қилиш учун шароит яратди.

Тадқиқотчилар, чегараларни дематериализация қилишнинг иқтисодий таъсирини ҳам таъкидламоқда. Чегара ўтиш жойлари тижорат фаолиятининг марказларига айланди: такси хизматлари, валюта айирбошлаш, кичик чакана савдо, логистика ва меҳмонхона хизматлари барчаси қайта иш бошлади. Чегара яқинида яшовчи одамлар янги иш ўринлари ва кичик бизнесда ўзини ўзи англаш имкониятларига эга бўлишди. Чегара бўлиниш рамзи бўлишдан тўхтади ва чегара ҳудудларининг барқарор ривожланиши учун ресурсга айланди.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, муҳим ютуқлардан бири миллатлараро зиддиятларнинг юмшатилиши бўлган. Кундалик алоқалар, савдо, ҳамкорлик, дўстона, оилавий ва ишбилармонлик ташрифлари ўзаро тушунишни мустаҳкамлайди ва халқлар ўртасидаги ишончни мустаҳкамлайди. Бу ижтимоий тотувлик, барқарорлик ва минтақавий тинчликни мустаҳкамлашга муҳим ҳисса қўшади.

Ўзбекистон ва Қирғизистон Президентлари ўртасидаги ишончли муносабатлар амалда давлатлар ва уларнинг халқлари ўртасидаги ўзаро ҳурмат ва хайрихоҳлик даражасини оширадиган янги ёндашувнинг рамзи эканлиги алоҳида таъкидланган.

Тадқиқот натижаларини умумлаштириб, экспертлар Ўзбекистон-Қирғизистон чегарасининг муваффақиятли дематериализация қилиниши очиқлик, ҳамкорлик ва минтақавий ўзаро таъсирга йўналтирилган танланган йўналиш ҳақиқий самара бераётганини яққол кўрсатиб турибди, деган хулосага келишди.

Иқтисодий ва ижтимоий алоқаларнинг тикланиши, бандлик ва тадбиркорлик имкониятларининг кенгайиши, туризм ва тиббиёт алмашинувининг тикланиши Фарғона водийсини яхлит, жонли ва динамик маконга айлантирмоқда.

Шу нуқтайи назардан, очиқ чегара сиёсати рамзий эмас, балки иқтисодий фаровонлик, ижтимоий ҳамжиҳатлик ва минтақавий барқарорликни оширишнинг прагматик ва муваффақиятли воситасидир. Ўзбекистон мисоли чегараларни дематериализация қилиш аҳолининг ҳаёт сифатини қандай яхшилаши ва стратегик минтақавий етакчилик воситасига айланиши мумкинлигини кўрсатди.

Умуман олганда, тадқиқот шуни кўрсатдики, Ўзбекистон–Қирғизистон чегарасининг дематериализацияси шунчаки сиёсий имо-ишора эмас, балки инсоний алоқаларни тиклаш, иқтисодий ўсиш ва минтақавий барқарорликни таъминлашнинг самарали механизми ҳисобланади.

Фарғона водийси тажрибаси шуни тасдиқлайдики, халққа йўналтирилган очиқ чегара сиёсати жамият фаровонлигини ва минтақада етакчиликни мустаҳкамлашнинг стратегик ресурсидир.