TOSHKЕNT, 5-noyabr. /“Dunyo” AA/. O‘zbekiston Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) direktorining birinchi o‘rinbosari Akramjon Ne’matov “Dunyo” AAga Qozog‘iston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayevning mamlakat xalqiga yo‘llagan “Yangi tarixiy davrda Qozog‘istonning dolzarb vazifalari” nomli Murojaatnomasiga munosabat bildirdi:

– Markaziy Osiyo o‘z tarixiy taraqqiyotining yangi bosqichiga qadam qo‘ymoqda. Bugun mintaqa mamlakatlari oldida jahon iqtisodiyotidagi keng ko‘lamli o‘zgarishlarga moslashish bilan birga, iqtisodiy o‘sishning yangi manbalarini mustaqil shakllantirish, mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash va o‘z xalqlarining turmush sifatini izchil oshirish imkoniyati ochilmoqda.

Bunday sharoitda mintaqa davlatlarining, avvalo, Qozog‘iston va O‘zbekistonning iqtisodiyotni chuqur modernizatsiya qilish, texnologik yangilanish hamda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga qaratilgan strategik maqsadlari o‘zaro yaqinlashayotgani alohida ahamiyat kasb etadi.

Qozog‘iston Prezidenti Qasim-Jomart Toqayevning mamlakat xalqiga yo‘llagan “Yangi tarixiy davrda Qozog‘istonning dolzarb vazifalari” nomli Murojaatnomasi kelgusidagi islohotlar ko‘lamini belgilab bergan muhim siyosiy voqea bo‘ldi. Unda Qozog‘istonning iqtisodiyotni texnologik jihatdan tubdan yangilash, infratuzilmani keng ko‘lamda modernizatsiya qilish, inson kapitalini rivojlantirish va fuqarolar farovonligini oshirishga asoslangan sifat jihatidan yangi taraqqiyot bosqichiga o‘tish intilishi o‘z ifodasini topgan.

Murojaatnoma Qozog‘iston mustaqilligining 35 yilligi nishonlanayotgan yilda, yangi Konstitutsiya 2026-yil 1-iyuldan kuchga kirganidan so‘ng e’lon qilindi. Nazarimda, uning asosiy ahamiyati shundaki, siyosiy yangilanish iqtisodiy va ijtimoiy islohotlarning uzoq muddatli dasturi orqali amaliy davom etmoqda. Gap texnologik raqobat hamda jahon iqtisodiyotidagi tarkibiy o‘zgarishlar bilan bog‘liq muammolarga javob bera oladigan yangi rivojlanish modelini shakllantirish haqida bormoqda.

Modernizatsiyaga kompleks yondashuv alohida e’tiborga loyiq. Infratuzilma, energetika, transport, sanoat va raqamli texnologiyalar bir-biridan ajralgan yo‘nalishlar emas, balki iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi yagona tizimning o‘zaro bog‘liq tarkibiy qismlari sifatida ko‘rilmoqda. Bunda islohotlar samaradorligining bosh mezoni ularning odamlar kundalik hayotiga amaliy ta’siri bo‘lib qolmoqda.

Belgilangan muddatlar qo‘yilgan vazifalarning ko‘lamini ko‘rsatadi. Jumladan, 2027-yilni Umumxalq bunyodkorlik yili deb e’lon qilish taklifi, 2029-yil oxirigacha infratuzilmani keng ko‘lamda yangilash rejalari hamda 2027-yil 1-iyunga qadar Davlat boshqaruvi tizimini isloh qilishning kompleks rejasini tayyorlash vazifasi shular jumlasidandir. Shu tariqa, strategik maqsadlarni amalga oshirishning aniq muddatlari va tashkiliy mexanizmlari belgilanmoqda.

Ushbu maqsadlar O‘zbekiston uchun alohida qiziqish uyg‘otadi. Zero, ular ko‘p jihatdan Prezident Shavkat Mirziyoyev belgilab bergan hamda “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida mustahkamlangan vazifalar bilan hamohangdir. 

Har ikki mamlakat iqtisodiyotni tarkibiy jihatdan yangilash, sanoatni jadal rivojlantirish, raqamlashtirish, ishbilarmonlik muhitini yaxshilash, davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish va fuqarolar uchun munosib turmush sharoitlarini yaratishga ustuvor ahamiyat bermoqda. Ushbu islohotlarni birlashtiruvchi asosiy maqsad – yuqori unumdorlik, texnologiyalar, bilim va malakali inson kapitaliga tayangan iqtisodiyotga o‘tishdir.

Qozog‘iston va O‘zbekistonning modernizatsiya borasidagi ustuvor yo‘nalishlari yaqinligi milliy rivojlanish dasturlarining oddiy o‘xshashligidan ko‘ra kengroq mazmunga ega. Bu iqtisodiy kooperatsiyani chuqurlashtirish, ishlab chiqarish va infratuzilma imkoniyatlarini birlashtirish hamda mintaqaviy hamkorlikni yanada yuqori bosqichga olib chiqish uchun obyektiv asos yaratadi. 

Islohotlarning fuqarolar ehtiyojlariga yo‘naltirilgani esa jamiyat ishonchini va davlatlarning ichki barqarorligini mustahkamlab, butun mintaqaning strategik mustaqilligi uchun zamin yaratadi. Har bir mamlakat o‘z rivojlanish modelini tanlash erkinligini saqlab qoladi, ayni paytda strategik manfaatlarni muvofiqlashtirish va sa’y-harakatlarni birlashtirish orqali qo‘shimcha imkoniyatlarga ega bo‘ladi.

Bu borada Qozog‘iston va O‘zbekiston o‘rtasidagi ittifoqchilik munosabatlari alohida ahamiyatga ega. Ikki davlat rahbarlari tasdiqlagan 2024–2034-yillarga mo‘ljallangan Strategik sheriklik va ittifoqchilik dasturi milliy ustuvorliklarni uyg‘unlashtirish uchun uzoq muddatli institutsional asos yaratadi. Bugun shakllangan siyosiy ishonchni aniq iqtisodiy mazmun bilan boyitish muhim. Shunda ikki mamlakat hamkorligi yangi ishlab chiqarishlar, investitsiyalar, texnologiyalar va ish o‘rinlarini yaratish manbaiga aylanadi.

Shu bilan birga, ikki tomonlama hamkorlikni mintaqadagi kengroq jarayonlar bilan bog‘liq holda ko‘rib chiqish lozim. Avazada bo‘lib o‘tgan Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlat rahbarlarining Maslahat uchrashuvi bu jihatdan muhim voqea bo‘ldi. Fikrimcha, ilgari surilgan tashabbuslarning bir-birini to‘ldirishi siyosiy ishonchni mustahkamlashdan birgalikdagi taraqqiyotning umumiy makonini shakllantirishga o‘tishga tayyorlikni ko‘rsatadi.

O‘zbekistonning qo‘shma ishlab chiqarishlarni tashkil etish, loyihalarni moliyaviy-texnik qo‘llab-quvvatlash va infratuzilmani rivojlantirish ishlarini muvofiqlashtirish bo‘yicha takliflarini hamkor mamlakatlarning transport, energetika va raqamlashtirish sohalaridagi tashabbuslari to‘ldirmoqda.

Ular birgalikda bilim, sun’iy intellekt, resurslardan samarali foydalanish va malakali mehnatga asoslangan yangi sanoat-texnologik tizimni shakllantirish uchun zamin yaratmoqda.

Shu nuqtayi nazardan, Qozog‘iston va O‘zbekistonning modernizatsiya strategiyalarini uyg‘unlashtirishga qo‘shimcha sur’at berishi mumkin bo‘lgan beshta asosiy yo‘nalishni ajratib ko‘rsatish mumkin.

Birinchisi – sanoat kooperatsiyasi va investitsiyaviy hamkorlikni chuqurlashtirish.

Global ishlab chiqarish zanjirlari qayta shakllanayotgan sharoitda Qozog‘iston va O‘zbekiston nafaqat o‘z sanoatining mavqeini mustahkamlash, balki mintaqada yangi ishlab chiqarish aloqalarini yo‘lga qo‘yish imkoniyatiga ham ega. Mashinasozlik, kimyo va elektrotexnika sanoati, farmatsevtika hamda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash sohalarida, ayniqsa, katta istiqbollar mavjud.

Qo‘shma korxonalar tashkil etish, sanoat maydonlari o‘rtasidagi kooperatsiyani rivojlantirish hamda texnologik bilim va ko‘nikmalar almashish ikki iqtisodiyotning bir-birini to‘ldiruvchi ustunliklaridan samaraliroq foydalanish imkonini beradi. Bunda strategik vazifa o‘zaro savdo hajmini oshirish bilangina cheklanmaydi. Asosiy maqsad yuqori qo‘shilgan qiymatli tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish va eksport qilishga yo‘naltirilgan qo‘shma ishlab chiqarish bazasini shakllantirishdan iborat.

Aynan shunday yondashuv asosan savdoga tayangan aloqalardan mintaqaning o‘zida malakali mehnat talab etadigan ish o‘rinlari va iqtisodiy o‘sishning qo‘shimcha manbalarini yaratadigan chuqur ishlab chiqarish kooperatsiyasiga o‘tish imkonini beradi.

Ikkinchisi – transport va logistika sohasidagi o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash.

Geoiqtisodiy o‘zgarishlar va xalqaro transport yo‘nalishlarining qayta shakllanishi Markaziy Osiyoning Yevroosiyodagi o‘zaro aloqalarni ta’minlovchi mintaqa sifatidagi ahamiyatini sezilarli darajada oshirmoqda. Qozog‘iston va O‘zbekiston uchun transport infratuzilmasini rivojlantirish endilikda faqat tranzit masalasi emas, balki milliy ishlab chiqarishning raqobatbardoshligini oshirish va tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishning muhim vositasidir.

Transport loyihalarini o‘zaro bog‘lash, chegara o‘tkazish punktlarining o‘tkazuvchanlik salohiyatini oshirish, yuk tashishni raqamlashtirish va logistika markazlarini rivojlantirish xarajatlarni kamaytirish, yetkazib berishni yanada ishonchli rejalashtirish hamda korxonalarning xalqaro bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Transport yo‘laklari tranzit yuklariga xizmat ko‘rsatish bilan birga, yangi ishlab chiqarishlarni joylashtirish, taqsimot markazlarini tashkil etish va mintaqaviy savdoni kengaytirish uchun ham asos bo‘lishi muhim.

Uchinchisi – raqamli va texnologik transformatsiyani jadallashtirish.

Global texnologik raqobat sharoitida zamonaviy yechimlarni o‘zlashtirish va joriy etish qobiliyati iqtisodiy barqarorlikning asosiy omillaridan biriga aylanmoqda. Qozog‘iston va O‘zbekiston uchun sun’iy intellekt, elektron tijorat, sanoatni avtomatlashtirish va davlat boshqaruvini raqamlashtirish sohalarida katta istiqbollar ochilmoqda.

Raqamli platformalarni birgalikda rivojlantirish, texnologik tajriba almashish, tadqiqot markazlari va texnologik yechimlar ishlab chiquvchilar o‘rtasidagi hamkorlik mintaqaviy texnologiyalar bozorini kengaytirish va ishlab chiqarish jarayonlari samaradorligini oshirish imkonini beradi. 

Sun’iy intellekt, ma’lumotlarni qayta ishlash va dasturiy yechimlar yaratish bo‘yicha o‘z bilim va malaka salohiyatini shakllantirish ham birdek muhim. Bu import texnologiyalari iste’molchisi bo‘lib qolish bilan cheklanmay, bosqichma-bosqich yangi texnologik mahsulotlarni yaratishda ishtirok etish imkonini beradi.

To‘rtinchisi – suv, energetika va ekologiya sohalaridagi hamkorlikni rivojlantirish.

Markaziy Osiyoda iqtisodiy o‘sishning uzoq muddatli barqarorligi ko‘p jihatdan mintaqa mamlakatlarining suv va energiya resurslaridan oqilona foydalanish, iqlim o‘zgarishiga moslashish hamda tabiatni asrashga xizmat qiladigan zamonaviy texnologiyalarni joriy etish qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi.

Shu sababli energetika va infratuzilma loyihalarini muvofiqlashtirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, energiya samaradorligini oshirish hamda sanoat va qishloq xo‘jaligida suv tejovchi yechimlarni joriy etish alohida dolzarblik kasb etmoqda. 

Jadal iqtisodiy o‘sish rejalarida suv va energiya ta’minoti masalalarini boshidanoq hisobga olish zarur. Zero, mintaqani yanada sanoatlashtirish imkoniyatlari ko‘p jihatdan aynan ushbu resurslarning mavjudligi va ulardan foydalanish imkoniyatiga bog‘liq.

Bunda Qozog‘iston va O‘zbekistonning ikki tomonlama hamkorligi Markaziy Osiyoning barcha davlatlari ishtirokidagi ko‘p tomonlama hamkorlik mexanizmlarini uyg‘un ravishda to‘ldirishi lozim. O‘zaro manfaatlarni hisobga olish va muvozanatli yechimlar topish asosidagina mintaqaviy rivojlanishning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash mumkin.

Beshinchisi – inson kapitalini rivojlantirish va gumanitar aloqalarni mustahkamlash.

Pirovardida, sanab o‘tilgan barcha yo‘nalishlardagi muvaffaqiyat inson kapitalining sifatiga – iqtisodiyotning yangi tarmoqlarida ishlash, zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirish va innovatsion yechimlar yaratishga qodir malakali kadrlar mavjudligiga bog‘liq bo‘ladi.

Universitetlar va tadqiqot markazlari hamkorligini kengaytirish, qo‘shma ta’lim dasturlarini amalga oshirish, muhandislik yo‘nalishlarini rivojlantirish va istiqbolli ishlab chiqarishlar uchun mutaxassislar tayyorlash ikki tomonlama kun tartibining ajralmas qismiga aylanishi kerak. Bunda ta’lim tashabbuslarini iqtisodiyotning real sektori ehtiyojlari bilan yanada yaqin bog‘lash, kadrlar tayyorlashni shakllanayotgan mehnat bozorlari talablariga moslashtirish muhim.

Madaniyat, ilm-fan va yoshlar sohalaridagi almashinuvlar ham muhim ahamiyatga ega. Ular strategik sheriklikning ijtimoiy asosini shakllantiradi, xalqlar o‘rtasidagi o‘zaro anglashuvni mustahkamlaydi va hamkorlikning uzoq muddat davomida izchil rivojlanishini ta’minlaydi.

Nazarimda, Qozog‘iston va O‘zbekistonning modernizatsiya dasturlarini uyg‘unlashtirishning strategik ahamiyati ikki tomonlama munosabatlar doirasidan ancha kengdir. Birgalikda katta iqtisodiy, sanoat, transport va inson salohiyatiga ega bo‘lgan ikki mamlakat mintaqaviy rivojlanishning yangi tizimini shakllantirishda muhim tayanch markazlarga aylanishi mumkin. 

Davlatlarimiz zimmasidagi alohida mas’uliyat ham shunda namoyon bo‘ladi: milliy islohotlarning sur’ati va izchilligini saqlash bilan birga, butun Markaziy Osiyoni modernizatsiya qilish uchun umumiy sharoitlarni yaratishga ko‘maklashish muhim.

Bunda ochilayotgan imkoniyatlardan mintaqaning barcha davlatlari foydalana olishi prinsipial ahamiyatga ega. Qo‘shma ishlab chiqarishlar, transchegaraviy infratuzilma va texnologik zanjirlar har bir ishtirokchining manfaatlari hamda raqobat ustunliklarini hisobga olgan holda shakllantirilishi kerak. 

Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmanistonning teng huquqli ishtiroki birgalikdagi modernizatsiya imkoniyatlarini kengaytirish, mintaqaviy bozorni mustahkamlash va barcha hamkorlarga o‘zaro manfaat keltiradigan loyihalarga investitsiyalar jalb etishga xizmat qiladi.

Bugun Markaziy Osiyo mamlakatlarining umumiy resurs, ishlab chiqarish, transport va inson salohiyati, iqtisodiyotlarining bir-birini to‘ldirishi hamda hamkorlik borasida to‘plangan tajriba o‘zgarib borayotgan jahon xo‘jaligi tizimida mintaqa mavqeyini mustahkamlash uchun zamin yaratmoqda. 

Ushbu imkoniyatdan o‘z vaqtida foydalanish – global ishlab chiqarish va logistika zanjirlarida yanada mustahkam o‘rin egallash, o‘z ishlab chiqarishini va texnologik salohiyatini rivojlantirish, mintaqaviy bozorlarni kengaytirish muhim. Bu Markaziy Osiyoning jahon iqtisodiyotidagi ishtirokini oshirish bilan birga, undan mintaqaning har bir mamlakati uchun ko‘proq samara olish imkonini beradi.

Shu bilan birga, modernizatsiya natijalarini faqat investitsiyalar, tovar aylanmasi yoki barpo etilgan infratuzilma hajmi bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Uning haqiqiy mezoni islohotlarning odamlar turmush sifatiga qay darajada ta’sir ko‘rsatishi, daromadlar o‘sishini ta’minlashi, munosib ish o‘rinlarini yaratishi, zamonaviy ta’lim va texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishi hamda yosh avlod uchun yangi istiqbollar ochishi bo‘ladi.

Modernizatsiyaning pirovard maqsadi ham aynan shundan – fuqarolar farovonligi va qo‘shnilar bilan o‘zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish orqali har bir mamlakatning barqarorligini mustahkamlashdan iborat. 

Qozog‘iston va O‘zbekiston milliy strategiyalarining uyg‘unlashuvi, mintaqaning barcha davlatlari faol ishtiroki bilan birgalikda, Markaziy Osiyoning uzoq muddatli barqarorligi, iqtisodiy raqobatbardoshligi va strategik mustaqilligini ta’minlashning muhim omiliga aylanishi mumkin.

O‘zbekiston Prezidenti matbuot xizmati arxividan olingan surat