ТОШКЕНТ, 5 ноябрь. /“Дунё” АА/. Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) директорининг биринчи ўринбосари Акрамжон Неъматов “Дунё” ААга Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тоқаевнинг мамлакат халқига йўллаган “Янги тарихий даврда Қозоғистоннинг долзарб вазифалари” номли Мурожаатномасига муносабат билдирди:

– Марказий Осиё ўз тарихий тараққиётининг янги босқичига қадам қўймоқда. Бугун минтақа мамлакатлари олдида жаҳон иқтисодиётидаги кенг кўламли ўзгаришларга мослашиш билан бирга, иқтисодий ўсишнинг янги манбаларини мустақил шакллантириш, минтақавий ўзаро боғлиқликни мустаҳкамлаш ва ўз халқларининг турмуш сифатини изчил ошириш имконияти очилмоқда.

Бундай шароитда минтақа давлатларининг, аввало, Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг иқтисодиётни чуқур модернизация қилиш, технологик янгиланиш ҳамда давлат бошқаруви самарадорлигини оширишга қаратилган стратегик мақсадлари ўзаро яқинлашаётгани алоҳида аҳамият касб этади.

Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаевнинг мамлакат халқига йўллаган “Янги тарихий даврда Қозоғистоннинг долзарб вазифалари” номли Мурожаатномаси келгусидаги ислоҳотлар кўламини белгилаб берган муҳим сиёсий воқеа бўлди. Унда Қозоғистоннинг иқтисодиётни технологик жиҳатдан тубдан янгилаш, инфратузилмани кенг кўламда модернизация қилиш, инсон капиталини ривожлантириш ва фуқаролар фаровонлигини оширишга асосланган сифат жиҳатидан янги тараққиёт босқичига ўтиш интилиши ўз ифодасини топган.

Мурожаатнома Қозоғистон мустақиллигининг 35 йиллиги нишонланаётган йилда, янги Конституция 2026 йил 1 июлдан кучга кирганидан сўнг эълон қилинди. Назаримда, унинг асосий аҳамияти шундаки, сиёсий янгиланиш иқтисодий ва ижтимоий ислоҳотларнинг узоқ муддатли дастури орқали амалий давом этмоқда. Гап технологик рақобат ҳамда жаҳон иқтисодиётидаги таркибий ўзгаришлар билан боғлиқ муаммоларга жавоб бера оладиган янги ривожланиш моделини шакллантириш ҳақида бормоқда.

Модернизацияга комплекс ёндашув алоҳида эътиборга лойиқ. Инфратузилма, энергетика, транспорт, саноат ва рақамли технологиялар бир-биридан ажралган йўналишлар эмас, балки иқтисодий ўсишни таъминловчи ягона тизимнинг ўзаро боғлиқ таркибий қисмлари сифатида кўрилмоқда. Бунда ислоҳотлар самарадорлигининг бош мезони уларнинг одамлар кундалик ҳаётига амалий таъсири бўлиб қолмоқда.

Белгиланган муддатлар қўйилган вазифаларнинг кўламини кўрсатади. Жумладан, 2027 йилни Умумхалқ бунёдкорлик йили деб эълон қилиш таклифи, 2029 йил охиригача инфратузилмани кенг кўламда янгилаш режалари ҳамда 2027 йил 1 июнга қадар Давлат бошқаруви тизимини ислоҳ қилишнинг комплекс режасини тайёрлаш вазифаси шулар жумласидандир. Шу тариқа, стратегик мақсадларни амалга оширишнинг аниқ муддатлари ва ташкилий механизмлари белгиланмоқда.

Ушбу мақсадлар Ўзбекистон учун алоҳида қизиқиш уйғотади. Зеро, улар кўп жиҳатдан Президент Шавкат Мирзиёев белгилаб берган ҳамда “Ўзбекистон – 2030” стратегиясида мустаҳкамланган вазифалар билан ҳамоҳангдир.

Ҳар икки мамлакат иқтисодиётни таркибий жиҳатдан янгилаш, саноатни жадал ривожлантириш, рақамлаштириш, ишбилармонлик муҳитини яхшилаш, давлат бошқаруви самарадорлигини ошириш ва фуқаролар учун муносиб турмуш шароитларини яратишга устувор аҳамият бермоқда. Ушбу ислоҳотларни бирлаштирувчи асосий мақсад – юқори унумдорлик, технологиялар, билим ва малакали инсон капиталига таянган иқтисодиётга ўтишдир.

Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг модернизация борасидаги устувор йўналишлари яқинлиги миллий ривожланиш дастурларининг оддий ўхшашлигидан кўра кенгроқ мазмунга эга. Бу иқтисодий кооперацияни чуқурлаштириш, ишлаб чиқариш ва инфратузилма имкониятларини бирлаштириш ҳамда минтақавий ҳамкорликни янада юқори босқичга олиб чиқиш учун объектив асос яратади.

Ислоҳотларнинг фуқаролар эҳтиёжларига йўналтирилгани эса жамият ишончини ва давлатларнинг ички барқарорлигини мустаҳкамлаб, бутун минтақанинг стратегик мустақиллиги учун замин яратади. Ҳар бир мамлакат ўз ривожланиш моделини танлаш эркинлигини сақлаб қолади, айни пайтда стратегик манфаатларни мувофиқлаштириш ва саъй-ҳаракатларни бирлаштириш орқали қўшимча имкониятларга эга бўлади.

Бу борада Қозоғистон ва Ўзбекистон ўртасидаги иттифоқчилик муносабатлари алоҳида аҳамиятга эга. Икки давлат раҳбарлари тасдиқлаган 2024–2034 йилларга мўлжалланган Стратегик шериклик ва иттифоқчилик дастури миллий устуворликларни уйғунлаштириш учун узоқ муддатли институционал асос яратади. Бугун шаклланган сиёсий ишончни аниқ иқтисодий мазмун билан бойитиш муҳим. Шунда икки мамлакат ҳамкорлиги янги ишлаб чиқаришлар, инвестициялар, технологиялар ва иш ўринларини яратиш манбаига айланади.

Шу билан бирга, икки томонлама ҳамкорликни минтақадаги кенгроқ жараёнлар билан боғлиқ ҳолда кўриб чиқиш лозим. Авазада бўлиб ўтган Марказий Осиё ва Озарбайжон давлат раҳбарларининг Маслаҳат учрашуви бу жиҳатдан муҳим воқеа бўлди. Фикримча, илгари сурилган ташаббусларнинг бир-бирини тўлдириши сиёсий ишончни мустаҳкамлашдан биргаликдаги тараққиётнинг умумий маконини шакллантиришга ўтишга тайёрликни кўрсатади.

Ўзбекистоннинг қўшма ишлаб чиқаришларни ташкил этиш, лойиҳаларни молиявий-техник қўллаб-қувватлаш ва инфратузилмани ривожлантириш ишларини мувофиқлаштириш бўйича таклифларини ҳамкор мамлакатларнинг транспорт, энергетика ва рақамлаштириш соҳаларидаги ташаббуслари тўлдирмоқда.

Улар биргаликда билим, сунъий интеллект, ресурслардан самарали фойдаланиш ва малакали меҳнатга асосланган янги саноат-технологик тизимни шакллантириш учун замин яратмоқда.

Шу нуқтаи назардан, Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг модернизация стратегияларини уйғунлаштиришга қўшимча суръат бериши мумкин бўлган бешта асосий йўналишни ажратиб кўрсатиш мумкин.

Биринчиси – саноат кооперацияси ва инвестициявий ҳамкорликни чуқурлаштириш.

Глобал ишлаб чиқариш занжирлари қайта шаклланаётган шароитда Қозоғистон ва Ўзбекистон нафақат ўз саноатининг мавқеини мустаҳкамлаш, балки минтақада янги ишлаб чиқариш алоқаларини йўлга қўйиш имкониятига ҳам эга. Машинасозлик, кимё ва электротехника саноати, фармацевтика ҳамда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишлаш соҳаларида, айниқса, катта истиқболлар мавжуд.

Қўшма корхоналар ташкил этиш, саноат майдонлари ўртасидаги кооперацияни ривожлантириш ҳамда технологик билим ва кўникмалар алмашиш икки иқтисодиётнинг бир-бирини тўлдирувчи устунликларидан самаралироқ фойдаланиш имконини беради. Бунда стратегик вазифа ўзаро савдо ҳажмини ошириш билангина чекланмайди. Асосий мақсад юқори қўшилган қийматли тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва экспорт қилишга йўналтирилган қўшма ишлаб чиқариш базасини шакллантиришдан иборат.

Айнан шундай ёндашув асосан савдога таянган алоқалардан минтақанинг ўзида малакали меҳнат талаб этадиган иш ўринлари ва иқтисодий ўсишнинг қўшимча манбаларини яратадиган чуқур ишлаб чиқариш кооперациясига ўтиш имконини беради.

Иккинчиси – транспорт ва логистика соҳасидаги ўзаро боғлиқликни мустаҳкамлаш.

Геоиқтисодий ўзгаришлар ва халқаро транспорт йўналишларининг қайта шаклланиши Марказий Осиёнинг Евроосиёдаги ўзаро алоқаларни таъминловчи минтақа сифатидаги аҳамиятини сезиларли даражада оширмоқда. Қозоғистон ва Ўзбекистон учун транспорт инфратузилмасини ривожлантириш эндиликда фақат транзит масаласи эмас, балки миллий ишлаб чиқаришнинг рақобатбардошлигини ошириш ва ташқи бозорларга чиқиш имкониятларини кенгайтиришнинг муҳим воситасидир.

Транспорт лойиҳаларини ўзаро боғлаш, чегара ўтказиш пунктларининг ўтказувчанлик салоҳиятини ошириш, юк ташишни рақамлаштириш ва логистика марказларини ривожлантириш харажатларни камайтириш, етказиб беришни янада ишончли режалаштириш ҳамда корхоналарнинг халқаро бозорларга чиқиш имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилади. Транспорт йўлаклари транзит юкларига хизмат кўрсатиш билан бирга, янги ишлаб чиқаришларни жойлаштириш, тақсимот марказларини ташкил этиш ва минтақавий савдони кенгайтириш учун ҳам асос бўлиши муҳим.

Учинчиси – рақамли ва технологик трансформацияни жадаллаштириш.

Глобал технологик рақобат шароитида замонавий ечимларни ўзлаштириш ва жорий этиш қобилияти иқтисодий барқарорликнинг асосий омилларидан бирига айланмоқда. Қозоғистон ва Ўзбекистон учун сунъий интеллект, электрон тижорат, саноатни автоматлаштириш ва давлат бошқарувини рақамлаштириш соҳаларида катта истиқболлар очилмоқда.

Рақамли платформаларни биргаликда ривожлантириш, технологик тажриба алмашиш, тадқиқот марказлари ва технологик ечимлар ишлаб чиқувчилар ўртасидаги ҳамкорлик минтақавий технологиялар бозорини кенгайтириш ва ишлаб чиқариш жараёнлари самарадорлигини ошириш имконини беради.

Сунъий интеллект, маълумотларни қайта ишлаш ва дастурий ечимлар яратиш бўйича ўз билим ва малака салоҳиятини шакллантириш ҳам бирдек муҳим. Бу импорт технологиялари истеъмолчиси бўлиб қолиш билан чекланмай, босқичма-босқич янги технологик маҳсулотларни яратишда иштирок этиш имконини беради.

Тўртинчиси – сув, энергетика ва экология соҳаларидаги ҳамкорликни ривожлантириш.

Марказий Осиёда иқтисодий ўсишнинг узоқ муддатли барқарорлиги кўп жиҳатдан минтақа мамлакатларининг сув ва энергия ресурсларидан оқилона фойдаланиш, иқлим ўзгаришига мослашиш ҳамда табиатни асрашга хизмат қиладиган замонавий технологияларни жорий этиш қобилиятига боғлиқ бўлади.

Шу сабабли энергетика ва инфратузилма лойиҳаларини мувофиқлаштириш, қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантириш, энергия самарадорлигини ошириш ҳамда саноат ва қишлоқ хўжалигида сув тежовчи ечимларни жорий этиш алоҳида долзарблик касб этмоқда.

Жадал иқтисодий ўсиш режаларида сув ва энергия таъминоти масалаларини бошиданоқ ҳисобга олиш зарур. Зеро, минтақани янада саноатлаштириш имкониятлари кўп жиҳатдан айнан ушбу ресурсларнинг мавжудлиги ва улардан фойдаланиш имкониятига боғлиқ.

Бунда Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг икки томонлама ҳамкорлиги Марказий Осиёнинг барча давлатлари иштирокидаги кўп томонлама ҳамкорлик механизмларини уйғун равишда тўлдириши лозим. Ўзаро манфаатларни ҳисобга олиш ва мувозанатли ечимлар топиш асосидагина минтақавий ривожланишнинг узоқ муддатли барқарорлигини таъминлаш мумкин.

Бешинчиси – инсон капиталини ривожлантириш ва гуманитар алоқаларни мустаҳкамлаш.

Пировардида, санаб ўтилган барча йўналишлардаги муваффақият инсон капиталининг сифатига – иқтисодиётнинг янги тармоқларида ишлаш, замонавий технологияларни ўзлаштириш ва инновацион ечимлар яратишга қодир малакали кадрлар мавжудлигига боғлиқ бўлади.

Университетлар ва тадқиқот марказлари ҳамкорлигини кенгайтириш, қўшма таълим дастурларини амалга ошириш, муҳандислик йўналишларини ривожлантириш ва истиқболли ишлаб чиқаришлар учун мутахассислар тайёрлаш икки томонлама кун тартибининг ажралмас қисмига айланиши керак. Бунда таълим ташаббусларини иқтисодиётнинг реал сектори эҳтиёжлари билан янада яқин боғлаш, кадрлар тайёрлашни шаклланаётган меҳнат бозорлари талабларига мослаштириш муҳим.

Маданият, илм-фан ва ёшлар соҳаларидаги алмашинувлар ҳам муҳим аҳамиятга эга. Улар стратегик шерикликнинг ижтимоий асосини шакллантиради, халқлар ўртасидаги ўзаро англашувни мустаҳкамлайди ва ҳамкорликнинг узоқ муддат давомида изчил ривожланишини таъминлайди.

Назаримда, Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг модернизация дастурларини уйғунлаштиришнинг стратегик аҳамияти икки томонлама муносабатлар доирасидан анча кенгдир. Биргаликда катта иқтисодий, саноат, транспорт ва инсон салоҳиятига эга бўлган икки мамлакат минтақавий ривожланишнинг янги тизимини шакллантиришда муҳим таянч марказларга айланиши мумкин.

Давлатларимиз зиммасидаги алоҳида масъулият ҳам шунда намоён бўлади: миллий ислоҳотларнинг суръати ва изчиллигини сақлаш билан бирга, бутун Марказий Осиёни модернизация қилиш учун умумий шароитларни яратишга кўмаклашиш муҳим.

Бунда очилаётган имкониятлардан минтақанинг барча давлатлари фойдалана олиши принсипиал аҳамиятга эга. Қўшма ишлаб чиқаришлар, трансчегаравий инфратузилма ва технологик занжирлар ҳар бир иштирокчининг манфаатлари ҳамда рақобат устунликларини ҳисобга олган ҳолда шакллантирилиши керак.

Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистоннинг тенг ҳуқуқли иштироки биргаликдаги модернизация имкониятларини кенгайтириш, минтақавий бозорни мустаҳкамлаш ва барча ҳамкорларга ўзаро манфаат келтирадиган лойиҳаларга инвестициялар жалб этишга хизмат қилади.

Бугун Марказий Осиё мамлакатларининг умумий ресурс, ишлаб чиқариш, транспорт ва инсон салоҳияти, иқтисодиётларининг бир-бирини тўлдириши ҳамда ҳамкорлик борасида тўпланган тажриба ўзгариб бораётган жаҳон хўжалиги тизимида минтақа мавқейини мустаҳкамлаш учун замин яратмоқда.

Ушбу имкониятдан ўз вақтида фойдаланиш – глобал ишлаб чиқариш ва логистика занжирларида янада мустаҳкам ўрин эгаллаш, ўз ишлаб чиқаришини ва технологик салоҳиятини ривожлантириш, минтақавий бозорларни кенгайтириш муҳим. Бу Марказий Осиёнинг жаҳон иқтисодиётидаги иштирокини ошириш билан бирга, ундан минтақанинг ҳар бир мамлакати учун кўпроқ самара олиш имконини беради.

Шу билан бирга, модернизация натижаларини фақат инвестициялар, товар айланмаси ёки барпо этилган инфратузилма ҳажми билан ўлчаб бўлмайди. Унинг ҳақиқий мезони ислоҳотларнинг одамлар турмуш сифатига қай даражада таъсир кўрсатиши, даромадлар ўсишини таъминлаши, муносиб иш ўринларини яратиши, замонавий таълим ва технологиялардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириши ҳамда ёш авлод учун янги истиқболлар очиши бўлади.

Модернизациянинг пировард мақсади ҳам айнан шундан – фуқаролар фаровонлиги ва қўшнилар билан ўзаро манфаатли ҳамкорликни ривожлантириш орқали ҳар бир мамлакатнинг барқарорлигини мустаҳкамлашдан иборат.

Қозоғистон ва Ўзбекистон миллий стратегияларининг уйғунлашуви, минтақанинг барча давлатлари фаол иштироки билан биргаликда, Марказий Осиёнинг узоқ муддатли барқарорлиги, иқтисодий рақобатбардошлиги ва стратегик мустақиллигини таъминлашнинг муҳим омилига айланиши мумкин.

Ўзбекистон Президенти матбуот хизмати архивидан олинган сурат