ТОШКЕНТ, 16 январь. /“Дунё” АА/. Ватан ҳимоячилари куни ва Ўзбекистон Қуролли Кучларининг 34 йиллигини нишонлаш доирасида бир қатор муҳим давлат тадбирлари ўтказилди. Асосий тадбирлар қаторига Президент Шавкат Мирзиёев раислигида Хавфсизлик Кенгашининг кенгайтирилган мажлиси, мудофаа саноати ишлаб чиқариш корхоналари билан танишув ва давлат раҳбарининг ҳарбий хизматчилар ва ватандошларга мурожаати киради.

Шу муносабат билан “Дунё” АА мухбири Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директорининг биринчи ўринбосари Акрамжон Неъматовдан мазкур тадбирларнинг асосий якунлари ва мамлакат етакчиси томонидан белгилаб берилган вазифалар юзасидан фикр-мулоҳаза билдиришни сўради.

- Ҳеч муболағасиз айтиш мумкинки, бугун Ўзбекистон Олий Бош Қўмондони миллий армиямизни модернизация қилишнинг янги босқичига - уни юқори технологик трансформация қилишга асос солди. Мен ҳатто Шавкат Миромоновичнинг бу йилги табрикини шунчаки анъанага ҳурмат эмас, балки ақл-идрок ва технологиялар уруш олиб боришнинг эскича ёндашувларини бутунлай сиқиб чиқариши керак бўлган "Янги қиёфадаги армия"нинг ўзига хос манифестига айланди, деган бўлардим. Президенти томонидан илгари сурилаётган ёндашувга мувофиқ, хавфсизлик – бу нафақат ҳарбий масала, балки рақамли асрда давлатнинг барқарор тараққиётини таъминловчи кўп қиррали пойдевор.

Давлат раҳбарининг асосий мурожаатларини таҳлил қилиш орқали давлат бошқаруви тизимининг барча элементларини ўзгартиришнинг аниқ ва изчил мантиғини кузатиш мумкин.

Ислоҳотларнинг ҳозирги босқичидаги асосий янгилик замонавий урушлар моҳиятининг чуқур ўзгаришини тан олишдан иборат бўлиб, унда шахсий таркибнинг сони эмас, балки технологик устунлик ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Айнан шунинг учун Ўзбекистон Президенти томонидан кенг кўламли доктринал янгиланиш вазифаси қўйилди: Мудофаа доктринаси ва Миллий хавфсизлик концепциясининг янги таҳририни ишлаб чиқиш ташаббуси илгари сурилди. Бу Ўзбекистоннинг блокларга қўшилмаслик мақомини сақлаб қолган ва кўп томонлама дипломатияга таянган ҳолда стратегик ҳужжатларни гибрид таҳдидлар шароитларига мослаштириш зарурати билан боғлиқ. Бу билан мамлакатга республика йўлининг олдиндан маълумлиги ва суверенлиги тўғрисида аниқ сигнал берилмоқда.

Янгиланган стратегиянинг марказий элементи "проактив иш режими"га ўтиш бўлиб, бунда хавфсизлик тизими нафақат юзага келган таҳдидларга жавоб бериши, балки хавфларни олдиндан башорат қилиш ва уларни эрта босқичда зарарсизлантиришга қодир бўлиши керак.

Хавфсизликни бундай интеллектуаллаштириш табиийки, Қуролли Кучларнинг техник қиёфасини қайта кўриб чиқишни тақозо этади. Шу муносабат билан давлатимиз раҳбари сунъий интеллект, роботлаштирилган комплекслар ва замонавий киберхавфсизлик тизимларини жорий этишга устувор аҳамият қаратган ҳолда, армияни сифат жиҳатидан қайта жиҳозлаш ташаббусини илгари сурди. Замонавий можароларда ғалаба шахсий таркиб сони билан эмас, балки технологик устунлик ва ахборотни қайта ишлаш тезлиги билан белгиланаши таъкидланди. Шу нуқтайи назардан, армияни рақамли трансформация қилиш муқобилсиз устувор вазифага айланмоқда. Бошқача айтганда, замонавий урушда оммадан кўра ақл муҳимроқ, ғалаба эса технология ва бошқарув сифати билан белгиланади.

Шу билан бирга, юқори технологиялар принципиал жиҳатдан янги даражадаги компетенцияларни талаб қилади. Шунинг учун ҳақиқий кадрлар трансформацияси бошланди: армия ёпиқ институт эмас, балки замонавий таълим ва технология платформаси сифатида намоён бўлмоқда. У ҳаёт ва касбий ўсиш мактабига, иқтисодий тараққиёт драйверига айланмоқда. Ҳар йили 5 минг нафар муддатли ҳарбий хизматчилар "Бир миллион дастурчи" ва "Сунъий интеллект соҳасида беш миллион етакчи" дастурлари бўйича ўқитилади. Ушбу стратегик қадам бир вақтнинг ўзида иккита вазифани ҳал қилиш имконини беради: армиянинг кибербарқарорлигини ошириш ва мамлакат иқтисодиёти учун талаб қилинадиган мутахассислар захирасини шакллантириш.

Бундан ташқари, аскарларни фуқаролик касбларига ўқитиш ва хизматни тугатгандан сўнг давлат намунасидаги сертификатлар бериш кўзда тутилган. Ҳарбий хизматдан бўшагандан кейин бизнес очган ҳарбий хизматчиларга давлат томонидан кредит ставкасининг 6 фоизи қоплаб берилади. Таълим соҳасидаги имтиёзлар ҳам жорий этилмоқда: олий таълим муассасаларига кириш имтиҳонларини бевосита ҳарбий қисмларда топшириш имконияти, олий таълим муассасаларига ўқишга кирганларга хизматдан сўнг фоизсиз таълим кредитлари бериш, шунингдек, халқаро тил сертификатларини олиш харажатларини қоплаш. Бундай ёндашув "ақлли кучлар"ни шакллантиришнинг замонавий тенденциясини акс эттиради, бунда мамлакат ҳимоячиси бир вақтнинг ўзида фуқаролик секторида талаб қилинадиган малакали мутахассис ҳисобланади.

Шундай қилиб, армия ўз-ўзидан фуқаролик жамияти тизимига қўшилиб, ёшларга шахсий ва касбий муваффақият учун ҳақиқий имкониятларни тақдим этади.

Ушбу моделнинг самарали ишлаши учун мустаҳкам ижтимоий пойдевор зарур. Шунинг учун ҳам ҳарбий хизматчиларнинг ижтимоий ҳимояси мисли кўрилмаган даражада кучайтирилгани ислоҳотларнинг мантиқий давоми бўлди. Офицерларга хизмат йиллари учун устамаларни икки баравар ошириш ва фахрийларга пенсияларни 100 фоиз миқдорида тўлаш тўғрисидаги қарорлар, менинг фикримча, ҳарбий хизмат нуфузига стратегик сармоядир. Бундан ташқари, оддий аскарлар ва шартнома бўйича сержантларнинг пул таъминотини 10 фоизга ошириш, шунингдек, мудофаа соҳасидаги фуқаролик ходимларининг иш ҳақини жорий йилда 20 фоизга ва келгуси йилда яна 50 фоизга ошириш кўзда тутилган.

Президент Ватан ҳимоясида турадиганларнинг фаровонлиги учун давлат тўлиқ масъулиятни ўз зиммасига олишини яққол кўрсатиб, ҳарбий хизматнинг обрўсини оширмоқда ҳамда халқ ва армия бирлиги тамойилини мустаҳкамламоқда.

Ушбу комплекс стратегиянинг якуний элементи чуқур технологик мустақилликка эришишдир. Миллий мудофаа саноати мажмуасини замонавийлаштириш, ўз ҳарбий технопаркларини барпо этиш ва учувчисиз тизимлар ишлаб чиқаришни ривожлантириш ташқи қарамликни энг кам даражага туширишга қаратилган. Чирчиқ авиация заводига ва мудофаа технопаркларига ташриф Ўзбекистон маҳаллийлаштириш, хизмат кўрсатиш иқтисодиёти ва ўз саноат негизини ривожлантиришга устувор аҳамият бераётганини яққол намойиш этади. Airbus техникасига хизмат кўрсатиш бўйича минтақавий марказни ташкил этиш нафақат обрў-эътибор масаласи, балки технологик мустақилликка эришиш ва жаҳон ишлаб чиқариш занжирларига қўшилиш йўлидаги амалий қадамдир.

Буларнинг барчаси давлат суверенитетини мустаҳкамлайди, ўз инновацион салоҳияти ва ваколатларига таянган ҳолда миллий манфаатларни самарали ҳимоя қилиш имконини беради. Шу билан бирга, армия инновацион ривожланиш драйверига айланмоқда: мудофаа эҳтиёжлари учун яратилган технологиялар муқаррар равишда фуқаролик соҳаларида қўлланилади.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш керакки, билдирилган ташаббуслар эскирган моделлардан узил-кесил воз кечишни англатади. Аслида, биз давлатчиликнинг янги модели шаклланаётганини, унда юқори технологик суверенитет, интеллектуал капитал ва ижтимоий адолат ягона стратегияга бирлаштирилганини кўрмоқдамиз.

Урушларнинг ўзгарувчан табиати шароитида гибрид таҳдидларга самарали қарши тура оладиган тезкор ва технологик жиҳатдан жиҳозланган армия яратилмоқда. Армия нафақат давлатнинг ҳимоя қалқони, балки таълим, иқтисодиёт ва ижтимоий кўтарилиш имкониятларининг ҳаракатлантирувчи кучи ҳамдир. Бу янги жаҳон воқелигида ривожланиш ва хавфсизликка нисбатан замонавий, амалий ва чуқур миллий ёндашувни акс эттиради.