BISHKEK, 30-iyul. /“Dunyo” AA/. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Qirg‘izistonga davlat tashrifi arafasida Qirg‘izistonning O‘zbekistondagi elchisi Duyshenqul Chotonov “Dunyo” AA muxbiriga eksklyuziv intervyu berdi.

– O‘zbekiston Prezidentining davlat tashrifi ikki tomonlama kun tartibidagi muhim voqealardan biri sifatida ko‘rilmoqda. Sizningcha, qanday yangi kelishuvlar O‘zbekiston–Qirg‘iziston keng qamrovli strategik sherikligining yana-da rivojlanishini belgilab beradi?

– Shubhasiz, O‘zbekiston Prezidenti, muhtaram Shavkat Mirziyoyevning Qirg‘izistonga bo‘lajak davlat tashrifi haqiqatan ham tarixiy ahamiyatga ega. Ishonchimiz komilki, bu muhim voqea Qirg‘iziston–O‘zbekiston munosabatlarida yangi bosqichni ochib beradi hamda ishonch, strategik yaqinlik va umumiy manfaatlarga asoslangan hamkorlikning yangi meʼmorchiligini shakllantirishga xizmat qiladi.

Tashrif yakunlari bo‘yicha savdo-iqtisodiy, sarmoyaviy, sanoat, transport-logistika, energetika, madaniy-gumanitar va boshqa muhim sohalarda amaliy sheriklikni chuqurlashtirishga qaratilgan yangi kelishuvlarga erishilishi kutilmoqda. Mamlakatlarimiz o‘rtasida “Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston” temir yo‘li hamda “Qambarota-1” GESi qurilishi kabi muhim infratuzilma loyihalari bo‘yicha ishlar olib borilmoqda.

Davlat tashrifining muhim jihatlaridan biri uning boy ishbilarmonlik va gumanitar dasturga ega ekanligidir. Bular Qirg‘izistonda o‘tkazilayotgan O‘zbekiston madaniyati kunlari, navbatdagi Qirg‘iziston–O‘zbekiston biznes-forumi, oliy taʼlim muassasalari rektorlari forumi, hukumatlararo komissiya, ishbilarmonlar hamda ekspertlar kengashining yig‘ilishlaridir. Shubhasiz, bu tadbirlar tashrif kun tartibini yana-da boyitib, yangi qo‘shma qarorlar qabul qilish uchun mustahkam zamin yaratadi.

Tashrif doirasida muhim yo‘nalishlardagi hamkorlikka oid hujjatlar to‘plami tayyorlanmoqda. Ular Qirg‘iziston–O‘zbekiston o‘zaro manfaatli sherikligini yana-da mustahkamlash uchun qo‘shimcha imkoniyatlar taqdim etadi.

Eng asosiysi, bugungi kunda Qirg‘iziston va O‘zbekiston ishonch, pragmatizm va o‘zaro manfaatlarga asoslangan ikki tomonlama hamkorlik va mintaqalararo aloqalarni rivojlantirishning yangi modelini shakllantirmoqda. O‘zbekiston Prezidentining Qirg‘izistonga davlat tashrifi ikki qardosh davlat o‘rtasidagi ko‘p qirrali strategik sheriklikni yana-da mustahkamlashga katta turtki berishiga ishonaman.

– Mamlakatlarimiz o‘rtasidagi tovar ayirboshlash rekord darajadagi o‘sish surʼatlarini namoyish etmoqda. O‘zbekiston–Qirg‘iziston taraqqiyot jamg‘armasi esa bir necha yildan buyon qo‘shma loyihalarni qo‘llab-quvvatlab kelmoqda. Sizningcha, qanday tashabbuslar yaqin yillarda ikki tomonlama iqtisodiy hamkorlik va savdoni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishi mumkin?

– Rasmiy statistika idoralari maʼlumotlariga ko‘ra, 2025-yilda mamlakatlarimiz o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi qariyb 1,2 milliard AQSH dollariga yetdi. Bu 2024 yilgi ko‘rsatkichdan 37 foizga ko‘pdir. Mazkur ko‘rsatkichlar 2026-yilning 5-oyida 469 million dollarni tashkil qilib, 2025-yilning shu davriga nisbatan 44 foizga oshdi.

Iqtisodiy sherikligimiz salohiyati, ochiq va qulay ishbilarmonlik muhitidan foydalangan holda, birgalikdagi saʼy-harakatlar bilan bu ko‘rsatkichni 2 milliard dollarga yetkazishni muhim vazifa deb hisoblaymiz.

Joriy yil iyun oyida Issiqko‘l sohilida hukumatlari rahbarlar raisligida ikki tomonlama hamkorlik bo‘yicha O‘zbekiston–Qirg‘iziston qo‘shma Hukumatlararo komissiyasining navbatdagi 12-yig‘ilishi muvaffaqiyatli tashkil etildi. Ko‘rib turibmizki, Hukumatlararo komissiya doirasidagi birgalikdagi ishlar barcha kelishuv va rejalarni, birinchi navbatda, savdo-iqtisodiy va sarmoyaviy sohalarda amalga oshirishga salmoqli hissa qo‘shmoqda.

O‘zbekiston–Qirg‘iziston taraqqiyot jamg‘armasi ko‘magidagi loyihalarni rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Jamg‘arma faoliyati qo‘shma korxonalar tashkil etish va investitsiyalarni jalb qilishda asosiy vositaga aylanib bormoqda. Ishonchim komilki, jamg‘arma kelgusida ham kichik va o‘rta biznesni, ayniqsa, to‘qimachilik sanoati, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash, qurilish materiallari ishlab chiqarish va zamonaviy texnologiyalar sohalaridagi faoliyatni qo‘llab-quvvatlashni yana-da kengaytiradi.

Agrosanoat sohasida ham katta salohiyat mavjud. Qishloq xo‘jaligi sohasidagi aloqalarni kengaytirish, mahsulotlarni qayta ishlash va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish uchun keng imkoniyatlar mavjud. Bu imkoniyatlarni birlashtirish nafaqat ikki mamlakatning ichki bozori, balki mintaqaning boshqa davlatlariga eksport qilish uchun ham raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish imkonini beradi.

Bundan tashqari, turizm, taʼlim dasturlari va texnologiyalar almashinuvini rivojlantirishga eʼtibor qaratish zarur. Iqtisodiy sheriklik nafaqat tovarlar savdosiga, balki inson kapitalini birgalikda rivojlantirishga asoslansa, yana-da mustahkam bo‘ladi.

O‘z navbatida, biz ishbilarmonlik aloqalarini rivojlantirish, ikki mamlakat korxonalari o‘rtasida hamkorlikni faollashtirish, investitsiyaviy tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash va qo‘shma loyihalarni ilgari surishda har tomonlama ko‘maklashishga tayyormiz.

– Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li qurilishi bugun Yevroosiyoning eng muhim infratuzilma loyihalaridan biri deb atalmoqda. Yangi transport yo‘lagi mamlakatlarimiz iqtisodiyoti va hamkorligiga qanday taʼsir ko‘rsatishi mumkin?

– O‘zbekiston va Qirg‘izistonning keyingi iqtisodiy integratsiyalashuvining asosiy omillaridan biri transport infratuzilmasini rivojlantirishdir. Bugun biz zamonamizning “Ipak yo‘li”ga aylanishi hamda savdo, investitsiyalar va mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash uchun yangi imkoniyatlar ochishi mumkin bo‘lgan strategik Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li loyihasini amalga oshirishda sezilarli yutuqlarni ko‘rib turibmiz.

Temir yo‘l qurilishi loyihasi nafaqat mamlakatlarimiz, balki butun mintaqa uchun katta ahamiyatga ega. Ushbu liniya uch mamlakatni bog‘lab, Sharq va G‘arb o‘rtasida yangi transport yo‘lagini yaratadi. Loyihaning amalga oshirilishi yuklarni yetkazib berish muddatlarini qisqartirish, logistika xarajatlarini kamaytirish va mintaqa korxonalarining xalqaro bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.

Ayniqsa, ushbu loyiha Qirg‘izistonning Yevroosiyodagi muhim tranzit tuguniga aylanishiga yordam berishi, O‘zbekiston uchun esa eksport yo‘nalishlarini rivojlantirish va logistika samaradorligini oshirishda qo‘shimcha imkoniyatlar ochishi muhimdir. Yangi temir yo‘l yuk tashish hajmini oshirish va mamlakatlar o‘rtasidagi iqtisodiy aloqadorlikni mustahkamlash imkonini beradi.

Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, temir yo‘l foydalanishga topshirilgach, birinchi bosqichda yuk tashish hajmi yiliga qariyb 5–8 million tonnani tashkil etishi mumkin. Kelajakda transport infratuzilmasining rivojlanishi va savdo oqimlarining ortishi bilan bu ko‘rsatkich yiliga 13–15 million tonnagacha o‘sishi mumkin.

Albatta, bunday keng ko‘lamli infratuzilma loyihasini amalga oshirish qator murakkab vazifalarni hal etishni talab qiladi. Buning uchun ekologik jihatlarni hisobga olish, yer resurslaridan samarali foydalanish, temir yo‘l infratuzilmasining texnik standartlarini kelishish, loyihaning moliyaviy barqarorligini taʼminlash va jamiyat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishiga erishish lozim.

Temir yo‘l loyihasini hayotga tadbiq etish ishtirokchi davlatlar rahbarlarining alohida eʼtibori va qo‘llab-quvvatlovi ostida turibdi. Ular ushbu loyihani o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash, savdo-iqtisodiy aloqalarni kengaytirish va mintaqaning transport salohiyatini rivojlantirishning muhim unsuri sifatida ko‘rmoqda. Oliy darajadagi qo‘llab-quvvatlash barcha ishtirokchilarning samarali hamkorligi va ushbu strategik loyihaning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi.

– O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi madaniy-gumanitar hamkorlikning bugungi darajasini qanday baholaysiz va hozirda qaysi yo‘nalishlar eng istiqbolli hisoblanadi?

– Bugungi kunda Qirg‘iziston va O‘zbekiston o‘rtasidagi madaniy-gumanitar hamkorlik darajasini so‘nggi yillardagi eng jadal surʼatlardan biri sifatida baholash mumkin. Aynan shu soha ikki tomonlama munosabatlarning butun majmui uchun mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qilmoqda. Mamlakatlarimizni umumiy tarix, yaqin til, din va ko‘p asrlik yaxshi qo‘shnichilik anʼanalari bog‘lab turadi va bu qo‘shma tadbirlarning boy taqvimida o‘z amaliy ifodasini topmoqda.

So‘nggi oylarning o‘zida qator yorqin gastrollar bo‘lib o‘tdi. Qirg‘iz milliy akademik drama teatri truppasi Toshkentda Chingiz Aytmatov oilasi va yozuvchining 100 yilligiga bag‘ishlangan “Oxirgi maktub” spektaklini namoyish etdi. “Kusa” monospektakli Toshkent, Andijon va Buxoro shaharlarida namoyish etilgan bo‘lsa, Gulasal Aliyevaning “Qil ko‘prik” dramasi o‘zbek tiliga tarjima qilinib, Buxoro viloyat teatrida sahnalashtirildi. Bobur nomidagi O‘sh teatrining “Maqom” ansambli Xo‘jand va Namanganda bo‘lib o‘tgan xalqaro festivallarda ishtirok etdi. O‘zbekistonlik kinoijodkorlar “Umut” xalqaro forumi, Bishkek xalqaro kinofestivali va boshqa tanlov dasturlarida faol ishtirok etdi. Qirg‘izistonning “Shattiq” ansambli Xivada o‘tkazilgan “Lazgi” xalqaro raqs festivalida birinchi o‘rinni egalladi.

2026-yil 21-iyul kuni Bishkek shahrida qirg‘iz tiliga tarjima qilingan “Yangi O‘zbekiston: Shavkat Mirziyoyev yo‘li” kitobining taqdimoti muvaffaqiyatli bo‘lib o‘tdi. Qirg‘iziston Respublikasi Davlat kotibi Arslon Koychiyev ushbu nashr zamonaviy O‘zbekistonning taraqqiyot yo‘li, mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar va davlat boshqaruvi tizimidagi o‘zgarishlarni aks ettiruvchi muhim asar ekani, kitobning qirg‘iz tiliga tarjima qilinishi esa ikki qardosh xalq o‘rtasidagi madaniy, ilmiy va maʼnaviy hamkorlikni mustahkamlash yo‘lidagi muhim qadam bo‘lganini taʼkidladi.

O‘zaro madaniyat kunlarini o‘tkazish yaxshi anʼanaga aylanib, xalqlarimizni yana-da yaqinlashtirishga xizmat qilayotgani maʼnaviy birligimizning yana bir ifodasidir.

Xalqlarimizning boy adabiy merosi muhim birlashtiruvchi omil bo‘lib qolmoqda. O‘zbekistonda buyuk qirg‘iz yozuvchisi Chingiz Aytmatov merosiga ko‘rsatilayotgan samimiy eʼtiborni alohida minnatdorlik bilan taʼkidlamoqchiman. Biz buni qirg‘iz xalqi va umumiy maʼnaviy tariximizga bo‘lgan chuqur hurmat ifodasi sifatida qabul qilamiz. O‘z navbatida, Qirg‘iziston ham o‘zbek madaniyatining atoqli namoyandalari xotirasini asrab-avaylashga intiladi.

Eng istiqbolli yo‘nalishlarga kelsak, muntazam ravishda o‘tkaziladigan madaniyat va kino kunlarini davom ettirish, milliy teatrlar va musiqiy jamoalarning o‘zaro gastrollari, Bishkekdagi ijodiy oliy taʼlim muassasalarida talabalarni o‘qitish uchun maqsadli kvotalarni kengaytirish, mintaqaning tarixiy-madaniy merosini asrab-avaylash bo‘yicha qo‘shma loyihalarni amalga oshirishni qayd etish kerak.

– Yaqin 10–15 yillik istiqbol haqida gapiradigan bo‘lsak, O‘zbekiston–Qirg‘iziston hamkorligini qanday tasavvur qilasiz? Kelgusi o‘n yillikda mamlakatlarimiz qanday qo‘shma yutuqlar bilan haqli ravishda faxrlanishi mumkin?

– Qirg‘iziston Prezidenti Sadir Japarov va O‘zbekiston yetakchisi Shavkat Mirziyoyev o‘rtasidagi ishonchli va muntazam muloqot qirg‘iz–o‘zbek munosabatlarini izchil rivojlantirishda alohida o‘rin tutmoqda. Aynan ikki davlat rahbarlarining siyosiy irodasi va strategik qarashlari qisqa vaqt ichida ikki tomonlama hamkorlikni deyarli barcha yo‘nalishlarda sifat jihatidan yuqori darajaga olib chiqish imkonini berdi.

Qirg‘iziston va O‘zbekiston uzoq yillar davomida harakat qilgan qirg‘iz–o‘zbek davlat chegarasini delimitatsiya qilishni yakunlash tarixiy yutuq bo‘ldi. Endilikda, davlat chegarasi do‘stlik va yaxshi qo‘shnichilik chegarasiga aylanib, har tomonlama aloqalarni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Qirg‘iziston va O‘zbekiston ham boshqa qo‘shni davlatlar kabi Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanish, xavfsizlik va farovonlikning umumiy makonini birgalikda shakllantirishni maqsad qilgan.

Yetakchilarimiz va hukumatlarimiz tomonidan qabul qilinayotgan barcha qarorlar o‘zaro savdoni yana-da oshirish, sanoat kooperatsiyasini rivojlantirish, yirik investitsiya va infratuzilma loyihalarini amalga oshirish, transport-logistika yo‘nalishlari va qo‘shma ishlab chiqarishlarni kengaytirishga xizmat qilmoqda. Bu Markaziy Osiyoning Yevroosiyoning muhim transport-iqtisodiy markazi sifatidagi raqobatbardoshligini oshirish va rolini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Shu bois, bugungi kunda Qirg‘iziston–O‘zbekiston hamkorligini mintaqaviy barqarorlikning asosiy omillaridan biri, deb hisoblayman. Mamlakatlarimiz o‘zaro ishonch va yaxshi qo‘shnichilik asosida umumiy vazifalarni samarali hal etish va o‘zaro manfaatli tashabbuslarni ilgari surish bo‘yicha namuna ko‘rsatmoqda.

Barchamiz yosh avlod taʼlim, ilm-fan, tadbirkorlik, turizm va madaniy almashinuv uchun imkoniyatlar mintaqasida yashashiga intilamiz. Odamlar o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalar qanchalik ko‘p bo‘lsa, davlatlar o‘rtasidagi munosabatlar shunchalik mustahkam bo‘ladi.

Biz munosabatlarimiz kelajagiga katta ishonch bilan qaraymiz. O‘n yillar o‘tib, mamlakatlarimiz va qardosh xalqlarimiz farovonligiga xizmat qiladigan salmoqli iqtisodiy ko‘rsatkichlar hamda amalga oshirilgan keng ko‘lamli loyihalarning natijalari haqida faxr bilan so‘zlaymiz.

– Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlat rahbarlarining norasmiy Maslahat uchrashuvi mintaqaga xalqaro qiziqish ortib borayotgan bir sharoitda bo‘lib o‘tadi. Sizningcha, bugungi kunda ushbu hamkorlik shakli oldida qanday strategik vazifalar turibdi?

– Cho‘lponotadagi Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlat rahbarlarining birinchi norasmiy maslahat uchrashuvi Markaziy Osiyo Yevroosiyoning eng jadal rivojlanayotgan mintaqalaridan biriga aylanib, dunyoning yetakchi davlatlari diqqat markazida turgan bir paytda o‘tkazilmoqda.

Nazarimda, bunday sharoitda eng asosiy vazifa – avvalo, mintaqada barqarorlikni taʼminlash, mintaqaviy birlikni saqlash va uni amaliy mazmun bilan to‘ldirishdir.

Shu nuqtai nazardan, Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining o‘tgan maslahat uchrashuvlarida ilgari surilgan barcha muhim tashabbuslarning amalga oshirilishi mintaqaviy kun tartibini mustaqil belgilashga va xalqaro maydonda kelishilgan pozitsiyalarda harakat qilishga qodir bo‘lgan yagona hamkorlik maydonini shakllantirishga hissa qo‘shishi lozim.

Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining 7-maslahat uchrashuvi davomida mintaqaviy hamkorlikning institutsional asosini mustahkamlash, savdo to‘siqlarini bartaraf etish va standartlarni uyg‘unlashtirishga alohida eʼtibor qaratildi. Shu bilan birga, qo‘shma ishlab chiqarish zanjirlarini yo‘lga qo‘yish, xomashyo modelidan qayta ishlash va sanoat sherikligiga o‘tish, qulay sarmoyaviy muhitni yaratish, chegaraoldi sanoat xablari tarmog‘ini shakllantirish hamda raqamli transformatsiya kabi aniq maqsadlar belgilab olindi.

Ozarbayjonning qo‘shilishi bilan ushbu format yangicha mazmun kasb etdi. Gap Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi xalqaro transport yo‘laklarini rivojlantirish, savdo va sarmoyaviy sheriklik imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirish haqida bormoqda.

Shuningdek, Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining 7-maslahat uchrashuvi doirasida Qirg‘izistonning 2027–2028-yillarga mo‘ljallangan davrda BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy bo‘lmagan aʼzoligiga nomzodi yuzasidan tashkilotga aʼzo davlatlarga murojaat qabul qilinganini alohida qayd etmoqchiman.

Qirg‘iziston nomzodining Markaziy Osiyoning barcha mamlakatlari tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi mintaqaning muhim xalqaro masalalarda haqiqatan ham yaxlit kuch sifatida harakat qila olishining yaqqol dalili bo‘ldi. Birgalikda harakat qilib, Markaziy Osiyo mamlakatlari BMTdagi o‘z mavqelarini sezilarli darajada mustahkamladi va umumiy diplomatik yo‘nalishning muhim namunasini yaratdi.