ВЕНА, 24 июнь. /“Дунё” АА/. Атом энергияси бўйича халқаро агентлик (МАГАТЭ) бош директори Рафаэль Гросси ташкилот инспекторлари Эроннинг уранни бойитиш объектларига яна ташриф буюришини маълум қилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири “The Associated Press” агентлигига таяниб.

Унинг сўзларига кўра, текширувлар ўтказиш АҚШ ва Эрон ўртасидаги зиддиятни бартараф этиш ҳамда ядровий соҳадаги келишувларни амалга оширишга қаратилган битимда назарда тутилган.

Япониядаги “Фукусима-1” атом электр станцияси ҳудудида ўтказилган матбуот анжуманида сўзга чиққан агентлик раҳбари томонлар имзолаган меморандумда МАГАТЭ томонидан ядровий материаллар ва объектлар билан боғлиқ фаолият устидан назорат ўрнатилиши тўғридан-тўғри кўзда тутилганини таъкидлади.

“Бу мажбуриятларни бажариш учун биз инспекциялар ўтказишимиз керак. Бунинг икки кундан, бир ҳафтадан ёки ўн кундан кейин юз бериши муҳим, бироқ принципиал аҳамиятга эга эмас. Бу текширувлар албатта бўлиб ўтади”, – деди бош директор.

Инспекциялар Эроннинг уран захираларини бойитиш даражасини пасайтиришни кўзда тутувчи эришилган келишувларнинг асосий унсурларидан бири сифатида қаралмоқда.

Эслатиб ўтамиз, 2025 йилда Исроил ва Эрон ўртасида 12 кунлик зиддият бошланганидан сўнг Теҳрон МАГАТЭ инспекторларининг уранни бойитиш объектларига киришини чеклаб қўйган эди. Ғарб экспертларининг ҳисоб-китобларига кўра, бу майдонларда назарий жиҳатдан ўнтагача ядровий жанговар каллак яратиш учун етарли бўлган юқори даражада бойитилган уран захираси сақланиши мумкин. Эрон эса, ўз навбатида, ядровий дастурининг тинчлик мақсадларига йўналтирилганини таъкидлашда давом этмоқда.

Айни пайтда агентлик мамлакатнинг бошқа бир қатор ядровий объектларига, жумладан, Бушер шаҳридаги атом электр станциясига кириш имкониятига эга. Бироқ уранни бойитиш корхоналарига кира олмаслик МАГАТЭга ядровий материал захираларининг жорий ҳолатини тасдиқлаш ва центрифугаларнинг ишини текшириш имконини бермаяпти.

Аввалроқ АҚШ ва Эрон вакиллари эҳтимолий инспекциялар юзасидан бир-бирига зид баёнотлар билан чиққан эди. Эрон ТИВ расмий вакили Исмоил Бағоийнинг айтишича, БМТ инспекторлари Америка зарбаларига учраган объектларга ташриф буюришни режалаштирмаётганини маълум қилган. Унинг таъкидлашича, БМТ инспекторлари билан ҳар қандай ҳамкорлик “Эрон парламенти ва Миллий хавфсизлик олий кенгаши томонидан белгиланган мавжуд тартиб-қоидаларга мувофиқ” амалга оширилади.

Бу баёнот АҚШ вице-президенти Жей Ди Венснинг изоҳларига жавобан янгради. Шунингдек, АҚШ президенти Дональд Трамп “эътирозлар ва аксини даъво қилувчи ёлғон баёнотларга” қарамай, Эрон инспекцияларга “тўлиқ рози бўлганини” айтди. “Агар улар бунга рози бўлмаса, бошқа музокаралар бўлмайди”, – деб ёзди у ижтимоий тармоқларда.

Ўтган ҳафта Вашингтон ва Теҳрон келишувга эришди, унга кўра Эрон мавжуд уран захираларини бойитиш даражасини пасайтириши керак. Бунинг эвазига АҚШ томонидан қўллаб-қувватланаётган санкцияларни бекор қилиш кўзда тутилган. Томонлар, шунингдек, 60 кун ичида кенгроқ келишувлар тўплами бўйича музокараларни давом эттиришга келишиб олди.

“УНН” агентлиги сурати