АБУ-ДАБИ, 29 апрель. /“Дунё” АА/. Бирлашган Араб Амирликлари (БАА) энергетика вазири Суҳайл Муҳаммад ал-Мазруий ОПЕКдан чиқиш тўғрисидаги қарор энергетика стратегияларини синчковлик билан таҳлил қилгандан сўнг қабул қилинганини маълум қилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири “Reuters” агентлигига таяниб.

Агентликнинг БАА ОПЕКнинг амалдаги етакчиси бўлган Саудия Арабистони билан маслаҳатлашганми, деган саволига у БАА бу масалани бошқа ҳеч бир давлат билан кўтармаганини айтди. Мамлакат 1 май куни расман гуруҳдан чиқади.

“Бу сиёсий қарор, у ишлаб чиқариш даражаси билан боғлиқ жорий ва келажакдаги сиёсатни синчковлик билан таҳлил қилгандан сўнг қабул қилинди”, ­деди вазир ва бу қадам бозорга сезиларли таъсир кўрсатмаслигини қўшимча қилди.

ОПЕКга аъзо бўлган Кўрфаз нефть ва газ ишлаб чиқарувчилари аллақачон АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан урушидан олдин дунёдаги барча нефть етказиб беришнинг бешдан бир қисми ўтган Хўрмуз бўғози орқали экспорт қилишда қийинчиликларга дуч келмоқда.

Бироқ, “Reuters” маълумотларига кўра, БААнинг ОПЕКдан чиқишини ташкилотни нефть нархини ошириш орқали “дунёнинг қолган қисмини алдашда” айблаган АҚШ президенти Дональд Трамп учун ғалаба деб аташ мумкин.

ОПЕК 1960 йилда беш давлат – Эрон, Ироқ, Қувайт, Саудия Арабистони ва Венесуэла томонидан ташкил этилган бўлиб, унинг мақсади ташкилот аъзолари учун барқарор даромадларни таъминлаш мақсадида қазиб олишни мувофиқлаштириш эди. “Картель”га аъзо давлатлар сони йиллар давомида ўзгариб келган, бироқ унга беш таъсисчи давлатдан ташқари Жазоир, Экваториал Гвинея, Габон, Ливия, Нигерия ва Конго Республикаси ҳам киради. БАА ОПЕКга 1967 йилда қўшилган ва улар чиқиб кетганидан кейин гуруҳда 11 аъзо қолади.

БАА қарори нефть бозорига қандай таъсир қилади?

ОПЕК 60 йилдан ортиқ вақт давомида ишлаб чиқаришни мувофиқлаштириш орқали нархларнинг кескин ўзгаришини жиловлаб, жаҳон нефть бозорининг асосий регулятори бўлиб келмоқда. Нархлар пасайган даврларда, масалан, COVID пандемияси даврида, мамлакатлар ишлаб чиқаришни қисқартирди, ўсганда эса уни кўпайтириб, ўз бюджетларининг даромадларини таъминлади.

БАА картель ичидаги энг йирик ишлаб чиқарувчилардан бири бўлиб, уларнинг чиқиши мавжуд тартибга солиш тизимини заифлаштириши мумкин.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, БАА қарори узоқ вақтдан бери тайёрланаётган эди. Мамлакат қазиб олиш қувватларини оширишга фаол сармоя киритди ва мослашувчан сиёсатга интилди, ОПЕК квоталари эса бу ўсишни чеклаб қўйди. Картель ичидаги келишмовчиликлар ва алоҳида иштирокчилар томонидан келишувларга нотекис риоя қилиниши қўшимча омил бўлди.

Мамлакат қарори, Жаҳон банкининг Яқин Шарқдаги уруш тарихдаги энг катта нефть етказиб бериш йўқотишларига олиб келгани ҳақидаги огоҳлантириши фонида қабул қилинди. Банк маълумотларига кўра, бу йил энергия нархлари ўртача тўртдан бир қисмга ошади ва Ҳўрмуз бўғози орқали кема қатновини урушдан олдинги даражага қайтариш учун камида олти ой керак бўлиши мумкин.

“Аҳолининг энг камбағал қатламлари энг кўп зарар кўради, чунки улар даромадларининг катта қисмини озиқ-овқат ва ёқилғига сарфлайди” деди Жаҳон банки гуруҳи бош иқтисодчиси Индермит Гилл.