ТОШКЕНТ, 2 май. /“Дунё” АА/. Самарқандда бўлиб ўтадиган Осиё тараққиёт банкининг 59 йиллик йиғилиши арафасида банкнинг Марказий ва Ғарбий Осиё департаменти бош директори Лея Гутиэррес “Дунё” АА мухбирига эксклюзив интервью берди.

– Самарқанд ОТБ Бошқарувчилар кенгашининг 59 йиллик йиғилишига мезбонлик қилмоқда. Нима учун Ўзбекистон банкнинг бундай муҳим тадбирига мезбон мамлакат сифатида танланганини тушунтириб бера оласизми?

– Ўзбекистонни танлаш Бошқарувчилар кенгашининг қарори билан боғлиқ эди. Бу, Ўзбекистон ҳукуматининг ушбу тадбирни Самарқандда ўтказиш таклифига жавоб бўлди ва банк билан мустаҳкам ҳамкорликни акс эттиради.

Сўнгги йилларда Ўзбекистон ОТБнинг минтақадаги энг фаол ва стратегик муҳим ҳамкорларидан бирига айланди. Маълумки, мамлакатда барқарор ўсиш, минтақавий боғлиқликни ривожлантириш, инсон капитали ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишга алоҳида эътибор қаратган ҳолда кенг кўламли ислоҳотлар, жумладан, институционал ўзгаришлар амалга оширилмоқда.

Ушбу йўналишларнинг барчаси ОТБнинг устувор йўналишларига тўлиқ мос келади. Бундан ташқари, операцион нуқтаи назардан Ўзбекистон бундай миқёсдаги тадбирни ўтказишга, инфратузилмани ривожлантириш, логистикани ташкил этиш, хавфсизликни таъминлаш ва самарали идоралараро мувофиқлаштиришга юқори тайёрлигини намойиш этди.

Энг муҳими, мамлакат ҳукумати ҳар йилги йиғилишни Ўзбекистонда ўтказишга юқори даражадаги сиёсий содиқликни намойиш этди.

­– Ўзбекистон ОТБнинг Марказий Осиёдаги энг йирик ҳамкорларидан бири бўлиб қолмоқда. Икки томонлама ҳамкорликнинг асосий устувор йўналишлари нималардан иборат? Шунингдек, иложи бўлса, Ўзбекистонни инвестициялар учун нималар жозибадор қилиши ҳақида гапириб берсангиз.

– Ўзбекистон ОТБнинг Марказий Осиёдаги энг йирик ва стратегик аҳамиятга эга ҳамкорларидан бири бўлиб қолмоқда ва бу ҳамкорлик барқарор ҳамда инклюзив ривожланишга бўлган умумий содиқликка асосланади. ОТБ ва Ўзбекистон ўртасидаги ҳамкорлик 2024–2026 йилларга мўлжалланган мамлакат билан ҳамкорлик стратегиясида мустаҳкамланган.

Асосий устувор йўналишларга инсон капиталини жалб этиш, иқлим ўзгаришларига чидамлиликни ошириш, давлат хизматлари сифати ва самарадорлигини ошириш киради. Ўзбекистоннинг инвестицион жозибадорлигига келсак, у қатор кучли фундаментал омилларга таянади.

Мамлакатнинг катта қисми ёшлардан иборат, уларнинг кўпчилиги 30 ёшдан кичик. Бундан ташқари, Ўзбекистон Марказий Осиёнинг қоқ марказида жойлашган бўлиб, энергетика, транспорт ва саноат каби турли соҳаларда салмоқли салоҳиятга эга.

Сўнгги йилларда амалга оширилган кенг кўламли иқтисодий ислоҳотлар тартибга солиш муҳитини яхшилаш, иқтисодиётнинг очиқлигини ошириш ва инвесторлар ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилди. Айнан шу жиҳат Ўзбекистонни инвестициялар учун алоҳида жозибадор қилади.

– Ўзбекистон Марказий ва Жанубий Осиё ўртасидаги муҳим транспорт-логистика тугуни ҳисобланади. ОТБ яқин йилларда қайси минтақавий инфратузилма лойиҳаларини энг истиқболли деб ҳисоблайди?

– Биз учун Ўзбекистон Марказий Осиёни Жанубий Осиё, шунингдек, Кавказ ва ғарбий йўналишлар билан боғлайдиган транспорт-логистика маркази сифатида муҳим роль ўйнайди. Минтақавий боғлиқлик ОТБнинг мамлакатдаги фаолиятининг устувор йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда.

Агар энг истиқболли минтақавий инфратузилма ташаббуслари ҳақида гапирадиган бўлсак, булар, аввало, Марказий Осиёда минтақавий иқтисодий ҳамкорлик дастури – CAREC доирасидаги лойиҳалардир. CAREC доирасида савдони кенгайтириш, саёҳат вақтини қисқартириш ва трансчегаравий алоқаларнинг барқарорлигини оширишга ёрдам берадиган транспорт йўлакларини ривожлантириш ва модернизация қилишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Бундай лойиҳалардан бири CAREC 2 автомобиль йўлагини ривожлантиришдир. Хусусан, Ўзбекистон Ғарбидаги Бухоро ва Нукус ўртасидаги А380 автомобиль йўлининг муҳим қисмини реконструкция қилишни назарда тутувчи барқарорликни ошириш ва модернизация қилиш лойиҳаси амалга оширилмоқда.

Ушбу ҳудуд стратегик аҳамиятга эга, чунки CAREC-2 йўлаги Ўзбекистонни Қозоғистон, Туркманистон, Афғонистон ва ундан кейин Жанубий Осиё, Каспий минтақаси, жумладан, Ўрта йўлак деб номланувчи Транскаспий йўналиши билан боғлайди.

Шуни таъкидлаш керакки, ушбу лойиҳа йўлни оддий реконструкция қилиш доирасидан ташқарида. У иқлимга чидамли муҳандислик ечимлари, ақлли транспорт тизимлари, ҳаракат ва ўқ юкламасини бошқаришнинг замонавий механизмларини жорий этишни ўз ичига олади. Буларнинг барчаси ўсиб бораётган савдо оқимлари ва иқлим муаммолари шароитида йўлакнинг ишончлилиги ва самарадорлигини таъминлайди.

– Марказий Осиё иқлим ўзгариши оқибатларига энг кўп таъсир кўрсатадиган минтақалар қаторига киради. ОТБ Ўзбекистонда қандай иқлим лойиҳаларини амалга оширишни ёки кенгайтиришни режалаштирмоқда?

– Дарҳақиқат, Марказий Осиё иқлим ўзгариши оқибатларига энг кўп таъсир кўрсатувчи минтақалардан биридир. Гап ҳароратнинг кўтарилиши, сув ресурслари тақчиллигининг кучайиши ва экстремал об-ҳаво ҳодисаларининг кўпайиши ҳақида бормоқда. Шу муносабат билан иқлим муаммоларини ҳал қилиш ОТБнинг Ўзбекистондаги фаолиятининг асосий устувор йўналишларидан биридир.

Иқлим ўзгаришини қўллаб-қувватлашда таъсирларни юмшатиш ва мослашишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Юмшатиш чоралари доирасида ОТБ қайта тикланадиган энергия, жумладан, қуёш ва шамол энергияси лойиҳаларига сармоя киритишни кенгайтирмоқда. Шунингдек, энергия самарадорлигини оширишга кўмаклашилмоқда. Бу чора-тадбирлар бир вақтнинг ўзида мамлакатнинг энергетика хавфсизлигини мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Қуёш ва шамол энергетикаси бўйича йирик лойиҳаларни амалга ошириш билан бирга, электр тармоқлари самарадорлигини оширишга ҳам алоҳида эътибор қаратилмоқда. Қайта тикланувчи энергия манбаларидан тўлиқ фойдаланиш учун ишончли ва барқарор энергия тизими зарур бўлиб, бу борада ҳам фаол ишлар олиб борилмоқда.

Иқлим ўзгаришларига мослашиш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Сув ресурсларини бошқариш, қишлоқ хўжалиги ва шаҳарларни ривожлантириш соҳаларида барқарорликни оширишга қаратилган лойиҳалар амалга оширилмоқда. Хусусан, суғориш тизимларини модернизация қилиш, сув тошқинларидан ҳимояни кучайтириш, транспорт ва коммунал инфратузилмага иқлимга чидамли ечимларни жорий этиш шулар жумласидан.

Бундан ташқари, ОТБ Ўзбекистон ҳукумати билан иқлимга йўналтирилган режалаштириш ва институцсионал ривожланишни такомиллаштириш бўйича ҳамкорлик қилмоқда.

– ОТБ анъанавий равишда инсон капиталини ривожлантиришни қўллаб-қувватлаб келади. Ўзбекистонда яқин йилларда таълим, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар соҳасида қандай лойиҳаларни амалга ошириш мумкин?

– Ўзбекистонда аҳолининг ярмидан кўпи 30 ёшгача. Бу инклюзив ва узоқ муддатли ўсишни таъминлаш учун таълим, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматларга сармоя киритишни талаб қилади. Бундай демографик тузилма “демографик дивиденд” деб аталади ва мамлакат келажаги учун катта имкониятлар эшигини очади.

Таълим соҳасида ОТБ таълим сифатини яхшилаш, кадрлар тайёрлаш тизимини бозор ва замонавий иқтисодиёт талабларига мослаштиришга катта эътибор қаратмоқда. Бу техник ва касб-ҳунар таълимини қўллаб-қувватлаш, рақамли таълимни ривожлантириш, таълим тизими ва меҳнат бозори ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлашни ўз ичига олади.

STEM таълими – фан, технология, муҳандислик ва математикани ривожлантириш алоҳида йўналишга айланмоқда. Таълим муҳитини яхшилаш, ўқитувчиларнинг малакасини ошириш ва STEM йўналишларидан фойдаланиш имконини кенгайтириш, айниқса ёшлар, шу жумладан, хотин-қизлар учун ташаббуслар қўллаб-қувватланмоқда. Бу келажак чақириқларига тайёр кадрларни шакллантиришга замин яратади ҳамда инновациялар, унумдорлик ва рақобатбардошликни ривожлантиришга хизмат қилади.

Соғлиқни сақлаш инсон капиталини ривожлантиришнинг муҳим таркибий қисми бўлиб қолмоқда. Ҳозирги вақтда ОТБ бирламчи тиббий-санитария ёрдами тизимини мустаҳкамлаш ва сифатли хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтиришни қўллаб-қувватламоқда. Устувор йўналишлар орасида соғлиқни сақлаш инфратузилмасини модернизация қилиш, рақамли ечимларни жорий этиш ҳамда тизимнинг жамоат саломатлиги ва иқлим ўзгариши хавфларига чидамлилигини ошириш бор.

– Берган маълумотларингиз учун катта раҳмат.

– Сизга ҳам ташаккур. Мазмунли суҳбат бўлди.