ТОШКЕНТ, 30 апрель. /“Дунё” АА/. Чехия Бош вазири Андрей Бабишнинг Ўзбекистонга расмий ташрифи арафасида “Дунё” АА мухбири Чехия элчиси Любомир Фреборт билан суҳбатлашди.

– Сўнгги йилларда Ўзбекистон–Чехия ўртасидаги икки томонлама муносабатлар сезиларли ўсишга эришди. Мутахассисларнинг айтишича, икки давлатнинг ўзига яраша яхши тарихи бор. Келинг, суҳбатимизни Ўзбекистон–Чехия алоқалари асосларидан бошласак.

– Саволингиз учун раҳмат. Мамлакатларимиз ўртасидаги алоқалар чуқур тарихий илдизларга эга эканини тўғри таъкидладингиз. Шу билан бирга, замонавий дипломатик муносабатлар 1990 йилларнинг бошларида ўрнатилганини эслатиб ўтмоқчиман.

Улар дастлаб ўзаро ҳурмат, тенг ҳуқуқли ҳамкорлик ва ҳар икки томоннинг миллий манфаатларини ҳисобга олиш тамойилларига асосланади. Биз Ўзбекистоннинг мустақил тараққиёт йўлини танлаганини ҳурмат қиламиз, амалга оширилаётган ислоҳотларни қўллаб-қувватлаймиз. Ҳурматли Президент Шавкат Мирзиёев жанобларининг сиёсатига мувофиқ Янги Ўзбекистонни барпо этишга кўмаклашишга доим тайёрмиз.

Тарихга назар ташлайдиган бўлсак, ҳамкорлик алоқалари, албатта, мустақилликдан кейинги давр билан чекланмайди. Халқларимиз ўртасидаги ҳамкорлик анча узоқ анъанага эга. XIX асрдаёқ чехиялик таниқли олимлар ва тадқиқотчилар ҳозирги Ўзбекистон ҳудудига ташриф буюришган.

Бир неча кўргазмали мисоллар келтиришга ижозат бергайсиз. 1878 йилда Тошкентдаги ҳозирги Амир Темур майдони ҳудудида жойлашган эркаклар гимназиясининг биринчи директори чех профессори бўлган. Чехиянинг ҳиссаси Ўзбекистоннинг замонавий инфратузилмасида ҳам сезилади: булар, хусусан, Урганч–Хива йўналишида фойдаланилган “Škoda” троллейбуслари, Самарқанддаги трамвайлар, шунингдек, мамлакат авиация паркида фойдаланиладиган L-410 самолётларидир. Сурхондарё вилоятидаги қазишмаларда бирга ишлаётган археологларнинг самарали ҳамкорлигини алоҳида таъкидламоқчиман.

– Жаноб элчи, Чехия Бош вазири Андрей Бабиш Ўзбекистонга илк бор расмий ташриф билан келмоқда. Бу сафарнинг асосий мақсадлари нима? Чехия томони қандай амалий натижаларга умид қилмоқда? Музокаралар давомида ва икки томонлама битимларни имзолашда қайси мавзулар устувор бўлади?

– Аввало шуни таъкидламоқчиманки, Бош вазир Андрей Бабишнинг ташрифи икки томонлама муносабатларни ривожлантириш учун принципиал аҳамиятга эга. Бу унинг ўтган йилнинг декабрь ойи охирида тайинланган янги ҳукумат тузилгандан кейин Европа қитъаси бўйлаб биринчи расмий сафаридир.

Таъкидлаш жоизки, бундай ташрифнинг биринчи йўналиши Марказий Осиё ва Жанубий Кавказ мамлакатлари бўлди, бунда Ўзбекистон алоҳида ўрин тутади. Бундай танлов Чехия раҳбарияти Ўзбекистон билан муносабатларга алоҳида аҳамият бераётганидан яққол далолат беради. Бундан ташқари, Ўзбекистон Чехия билан кенгайтирилган шериклик формати амал қилаётган Марказий Осиёдаги ягона давлат бўлиб қолмоқда.

Иқтисодиёт анъанавий равишда икки томонлама ҳамкорликнинг асосий йўналиши бўлиб келмоқда. Гап сармоявий ҳамкорликни кенгайтириш, товар айирбошлаш ҳажмини ошириш ва саноат кооперациясини чуқурлаштириш ҳақида бормоқда. Бош вазир Андрей Бабиш ҳамкорликни, энг аввало, савдо-иқтисодий ва сармоявий соҳаларни сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишга қаратилган ташриф билан айнан шу кун тартиби билан келди.

Устувор тармоқлар орасида транспорт, саноат, авиация, мудофаа саноати мажмуаси ва муҳим инфратузилмани ажратиб кўрсатиш мумкин. Энергетика, қишлоқ хўжалиги ва ҳамкорликни кенгайтириш учун амалий асос мавжуд бўлган бошқа қатор йўналишларда ҳам кенг имконият мавжуд. Ташриф доирасидаги музокаралар айнан шу соҳалардаги ҳамкорликни чуқурлаштиришга қаратилиши кутилмоқда.

– Сўнгги пайтларда Ўзбекистон ва Чехия меҳнат миграцияси соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириш масалаларини муҳокама қилмоқда. Хусусан, виза квотаси аллақачон ажратилган ва Чехия томони Ўзбекистондан тиббиёт мутахассисларини жалб қилишга қизиқиш билдирмоқда. Тошкентда бўлиб ўтадиган музокаралар кун тартибига ушбу мавзуни киритиш режалаштириляптими?

– Бу ҳақиқатан ҳам муҳим мавзу. Биз тиббиёт ходимларининг меҳнат миграцияси соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантиришда етакчи мамлакатлар тажрибасини катта қизиқиш билан ўрганмоқдамиз. Хорижий бозорлар талабларини ҳисобга олган ҳолда тиббиёт кадрларини тайёрлаш бўйича Ўзбекистон тажрибаси алоҳида қизиқиш уйғотмоқда.

Менга маълум бўлишича, Чехия Бош вазирининг ташрифи дастурида тиббиёт ходимларини тайёрлаш, жумладан, чет тилларини ўрганиш ва хорижда ишлашга мослашишга қаратилган ихтисослаштирилган ўқув марказлари билан танишиш кўзда тутилган.

Очиқ айтиш керакки, Чехиядаги демографик тенденциялар парваришлаш ва тиббиёт соҳасида малакали кадрларга барқарор талабни шакллантирмоқда. Кекса аҳоли улушининг ортиши объектив равишда соғлиқни сақлаш тизимининг кадрлар салоҳиятини кенгайтиришни тақозо этади.

– Чехия компаниялари нуқтаи назаридан Ўзбекистондаги ҳозирги инвестиция муҳитини қандай баҳолайсиз? Чехия бозорига киришдан манфаатдор бўлган ўзбекистонлик тадбиркорлар учун, жумладан, “CzechInvest” агентлиги орқали қандай қўллаб-қувватлаш воситалари мавжуд?

– Бу ҳам икки томонлама ҳамкорлигимизнинг асосий йўналишларидан биридир. Чехия компаниялари Ўзбекистондаги инвестиция имкониятларига тобора кўпроқ қизиқиш билдирмоқда. Бундай динамика табиий: мамлакатда инвестиция муҳити изчил такомиллашиб бормоқда, амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотлар эса хорижий инвесторлар, жумладан, чех бизнеси учун янада шаффоф ва башорат қилинадиган шароитларни яратмоқда.

Чехия компанияларини ўзига жалб қиладиган омиллар орасида макроиқтисодий барқарорлик, барқарор ўсиш суръатлари, шунингдек, Ўзбекистоннинг қўшни давлатлар бозорларига чиқиш имконини берувчи қулай геостратегик жойлашувини алоҳида таъкидлаш мумкин. Шу билан бирга, Чехия бизнесининг катта қисми учун Ўзбекистон бозори нисбатан янги эканини ҳисобга олиш керак.

Бош вазир Андрей Бабишнинг бўлажак ташрифининг муҳим элементи саноат инфратузилмаси билан танишиш, жумладан, технопаркка ташриф буюриш бўлади.

Ўзбекистон компанияларининг Чехияга киритаётган инвестицияларига келсак, улар албатта қўллаб-қувватланади. Ўзбекистоннинг Чехиядаги элчихонасининг очилиши кучайтирилган савдо-иқтисодий блок билан ушбу йўналишга қўшимча туртки беради. Бу ўзбек бизнесининг Чехия ва Европа бозорларига чиқишини янада самарали қўллаб-қувватлаш имконини беради.

Ўзбекистон компаниялари муҳим тармоқ тадбирларида фаол иштирок этаётгани диққатга сазовор. Хусусан, Брно шаҳрида ҳар йили энг йирик халқаро машинасозлик кўргазмаси ўтказилиб, унда сўнгги йилларда Ўзбекистон миллий павильон билан кенг намойиш этилмоқда.

Стандартлаштириш ва метрология соҳасидаги ҳамкорликнинг ривожланишини алоҳида таъкидлаш жоиз. Тегишли идораларнинг ўзаро ҳамкорлиги замонавий лабораторияларни жиҳозлаш ва илғор техник регламентларни жорий этишга хизмат қилади. Бу амалий аҳамиятга эга: маҳсулотларни Европа сифат стандартларига мослаштириш ўзбек товарларининг Европа Иттифоқи бозорларига, жумладан, Чехия бозорига киришини сезиларли даражада осонлаштиради.

Умуман олганда, бугунги кунда Ўзбекистон бозорига чиқаётган чех компаниялари учун ҳам, Чехияда ишлашдан манфаатдор бўлган ўзбек корхоналари учун ҳам бизнесни қўллаб-қувватлашнинг кенг кўламли воситалари ишга туширилган.

Алоҳида таъкидлашни истардимки, Чехия Бош вазирининг ташрифининг муҳим ва ажралмас қисми Чехия–Ўзбекистон бизнес-форуми бўлиб, у делегациянинг амалий ташриф дастурини очади. Айнан шу майдондан икки мамлакат ишбилармон доиралари ўртасида мазмунли мулоқот бошланади.

Бош вазир бортида Чехиянинг энергетика, транспорт, мудофаа саноати, қишлоқ хўжалиги ва бошқа муҳим тармоқларда фаолият юритувчи етакчи компаниялари раҳбарларидан иборат нуфузли гуруҳ ташриф буюрмоқда. Улар учун ўзбекистонлик ҳамкорлар билан икки томонлама учрашувлар муҳим аҳамият касб этади.

Инвестиция кун тартиби нуқтаи назаридан, ишлаб чиқилаётган энг йирик лойиҳалардан бири алоҳида эътиборни тортади. Гап нафақат Ўзбекистон темир йўллари учун электропоездларни етказиб беришни, балки Ўзбекистон ҳудудида қўшма ишлаб чиқаришни ташкил этишни ҳам кўриб чиқаётган “Škoda Transportation” компанияси ҳақида бормоқда. Дастлабки босқичда ҳаракат таркибини йиғиш, кейинчалик ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш ва қўшни давлатларга экспорт қилиш режалаштирилган.

Шу билан бирга, Савдо-иқтисодий ва инвестициявий ҳамкорлик бўйича ҳукуматлараро комиссия механизмини модернизация қилиш бўйича ишлар олиб борилмоқда.

Бундан ташқари, Чехия томони анъанавий равишда июнь ойида бўлиб ўтадиган Тошкент халқаро инвестиция форумида бизнеснинг фаол иштирокини режалаштирмоқда.

– Қишлоқ хўжалигининг Ўзбекистон учун аҳамиятини ҳисобга олган ҳолда, Чехия технологияларини жорий этиш, хусусан, сувни тежаш, сувни тозалаш ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишлаш соҳасида ҳамкорлик салоҳияти қандай?

– Саволингиз ўринли. Дарҳақиқат, қишлоқ хўжалиги соҳасидаги ҳамкорлик Ўзбекистон билан ҳамкорлик кун тартибида муҳим ўрин тутади ва устувор йўналишлардан бири сифатида қаралади.

Чехия томони қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш соҳасида катта тажриба ва технологик ечимларга эга.

Энергия ва ресурс тежамкор технологияларга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Гап бир вақтнинг ўзида электр энергияси ва иссиқлик ишлаб чиқаришни таъминлайдиган когенерация қурилмалари ҳақида бормоқда. Бундай тизимлар қишлоқ хўжалиги ва чорвачилик чиқиндиларидан олинадиган биогазда ишлаши мумкин. Бу эса уларни экологик жиҳатдан барқарор ечимга айлантиради. Улар, айниқса, иссиқхона хўжаликларида талабга эга бўлиб, харажатларни оптималлаштирган ҳолда йил давомида ишлаб чиқаришни таъминлаш имконини беради.

Суғориш ва сувни тежаш тизимлари ҳам муҳим йўналиш бўлиб қолмоқда. Марказий Осиё минтақаси учун сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш стратегик аҳамиятга эга.

Қўшимча истиқболлар қишлоқ ва чекка ҳудудларни энергия билан таъминлашга қаратилган кичик гидроэлектр станцияларини жорий этиш билан боғлиқ.

Умуман олганда, қишлоқ хўжалиги соҳаси технологик алмашинувдан тортиб қўшма лойиҳаларни амалга оширишгача бўлган ўзаро манфаатли ҳамкорлик учун кенг имкониятлар эшигини очади.

– Тошкент, Прага ва Карлови Варлар ўртасида тўғридан-тўғри авиақатновларнинг тикланиши туризмни ривожлантириш учун янги имкониятлар очмоқда. Сайёҳлик алмашинуви истиқболларини қандай баҳолайсиз?

– Тошкент–Прага–Тошкент ва Тошкент–Карлови Вари–Тошкент йўналишлари бўйича кетма-кет учинчи йил мавсумий авиақатновлар йўлга қўйилаётганини мамнуният билан қабул қиламиз. Сўнгги йиллар амалиёти шуни кўрсатмоқдаки, ушбу рейслар мамлакатлар ўртасидаги алоқаларнинг барқарор динамикасини шакллантириб, ўзаро сайёҳлик ва ишбилармонлик оқимларининг ўсишига сезиларли ҳисса қўшмоқда.

Чехия анъанавий равишда Ўзбекистон фуқаролари учун жозибадор йўналиш бўлиб қолмоқда. Шу билан бирга, Ўзбекистон ҳам чех сайёҳлари учун истиқболли йўналиш сифатида ўз мавқеини ишонч билан мустаҳкамлаб бораётганини мамнуният билан қайд этамиз. Бундан ташқари, гап нафақат Самарқанд, Бухоро ва Хивага ташриф буюрадиган анъанавий йўналишлар ҳақида, балки мамлакатнинг табиий ландшафтларига қизиқиш ортиб бораётгани ҳақида ҳам бормоқда.

Айниқса, экотуризмни ривожлантириш муҳим аҳамият касб этади. Анъанавий равишда фаол дам олиш ва табиат маршрутларига йўналтирилган чех сайёҳлари учун Ўзбекистон бу соҳада таклиф этаётган янги имкониятлар катта қизиқиш уйғотмоқда.

Сайёҳлик алмашинувини қўллаб-қувватлаш мақсадида Чехия томони Ўзбекистонда ўтказиладиган тегишли кўргазма ва ярмаркаларда мунтазам иштирок этиб келмоқда. Бундан ташқари, мамлакатда Чехия сайёҳлик компаниясининг ваколатхонаси аллақачон очилган бўлиб, бу Чехияни йўналиш сифатида янада фаол тарғиб қилишга ёрдам беради.

Ўз навбатида, биз ҳам худди шундай қадамлардан – Чехияда Ўзбекистон сайёҳлик операторларининг ваколатхоналарини очишдан манфаатдор бўлардик. Бу Ўзбекистоннинг туризм салоҳиятини Чехия бозорида тизимли равишда тарғиб қилиш ва сайёҳлар оқимини янада рағбатлантириш имконини беради.