ТОШКЕНТ, 16 сентябрь. /“Дунё” АА/. Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) етакчи илмий ходими Бекзод Норматов “Дунё” ААга бугун илк бор давлат раҳбарлари даражасида ўтказилаётган “Марказий Осиё – Корея Республикаси” саммитидан кутилаётган натижалар ҳақида ўз фикр-мулоҳазаларини билдирди.

СМТИ вакилининг таъкидлашича, ўзаро шерикликни ривожлантириш, ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш, хомашёни қайта ишлаш, минтақавий лойиҳаларни амалга ошириш ва муҳандис кадрларни тайёрлаш алоҳида аҳамият касб этади.

Биринчи “Марказий Осиё – Корея Республикаси” саммитини минтақа ва унинг технологик жиҳатдан ривожланган ҳамда синалган ҳамкорларидан бири ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлашнинг муҳим босқичи сифатида қараш лозим.

Бугунги кунга келиб сиёсий, иқтисодий, парламентлараро, ишбилармонлик ва гуманитар соҳаларни қамраб олган кўп босқичли алоқалар тизими шаклланди. Жумладан, 2007 йилда “Корея – Марказий Осиё” ҳамкорлик форуми таъсис этилди, 2017 йилда форумнинг доимий котибияти ташкил қилинди, 2020 йилдан Иқтисодий кенгаш фаолият юритмоқда. 2023 йилда парламентлар раислари учрашувлари формати йўлга қўйилди, 2024 йилда эса таҳлил марказларининг биринчи форуми бўлиб ўтди.

Кўп йиллик вазирлар даражасидаги ҳамкорликдан давлат раҳбарлари форматига ўтилаётганининг ўзиёқ амалдаги механизмлар тўпланган ҳамкорлик кўлами ва янги вазифаларга эндиликда тўлиқ жавоб бермаётганини кўрсатади. Корея томони ҳам саммитни Марказий Осиёнинг стратегик аҳамияти ортиб бораётгани ҳамда савдо, инвестициялар, энергетика, муҳим минерал ресурслар ва таъминот занжирлари барқарорлиги соҳаларидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқиш мақсади билан бевосита боғламоқда.

Экспертнинг фикрича, бугунги кунда икки томоннинг объектив манфаатлари тобора бир-бирини тўлдириб бораётгани принципиал жиҳатдан муҳимдир. Корея Республикаси муҳим ресурслар манбалари ва ишлаб чиқариш занжирларини диверсификация қилишдан манфаатдор. Марказий Осиё эса замонавий технологиялар, инвестициялар, муҳандислик салоҳияти ҳамда янги юқори технологияли бозорларга чиқишга эҳтиёж сезмоқда.

Айни пайтда “С5+Корея” форматида саноат вазирларининг мунтазам учрашувлари механизмини яратиш масаласи муҳокама қилинмоқда. Ўзбекистон билан икки томонлама ҳамкорлик доирасида эса саноатда сунъий интеллектни жорий этиш, инвестицияларни жалб қилиш ва аниқ лойиҳаларни амалга оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Шу билан бирга, янги форматни асосан Марказий Осиёдан Кореяга хомашё етказиб беришга йўналтириб қўймаслик муҳим. Минтақа давлатлари учун ҳамкорлик геологик қидирув ва қазиб олишдан бошлаб, хомашёни чуқур қайта ишлаш, бутловчи қисмлар ҳамда тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришгача бўлган бутун ишлаб чиқариш занжирини қамраб оладиган модель истиқболли ҳисобланади.

Ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш, технологиялар трансфери, муҳандисларни тайёрлаш ҳамда учинчи давлатлар бозорларига биргаликда чиқиш ушбу шерикликнинг узоқ муддатли ва чинакам ўзаро манфаатли бўлишини таъминлаши мумкин.

Иккинчи муҳим жиҳат – лойиҳаларнинг минтақавий хусусиятга эга бўлиши. Бугунги кунда Марказий Осиёнинг деярли барча давлатлари саноатни модернизация қилиш, транспорт боғлиқлигини ривожлантириш, рақамлаштириш, сув ва энергия самарадорлигини оширишдан манфаатдор.

Шу боис, “Марказий Осиё – Корея Республикаси” форматидан бешта икки томонлама йўналиш йиғиндиси сифатида эмас, балки минтақанинг бир нечта давлатини бирлаштирадиган лойиҳаларни амалга ошириш механизми сифатида фойдаланиш мақсадга мувофиқ.

Бундай лойиҳалар трансчегаравий ишлаб чиқариш занжирлари, рақамли логистика, энергетика инфратузилмаси, сув тежовчи технологиялар ва кадрлар тайёрлаш соҳаларини қамраб олиши мумкин.

Технологик шериклик айниқса истиқболли йўналиш ҳисобланади. Корея Республикаси электроника, автомобилсозлик, аккумулятор технологиялари, сунъий интеллект, энергетика машинасозлиги, тиббиёт, сув ресурсларини бошқариш ва саноатни рақамлаштириш соҳаларида кучли салоҳиятга эга.

Марказий Осиё эса ўсиб бораётган бозор, ёш демографик салоҳият, катта ресурс базаси ҳамда изчил ривожланаётган саноат инфратузилмасига эга. Ушбу устунликларнинг уйғунлашуви иқтисодий ҳамкорликнинг мутлақо янги моделини шакллантириши мумкин.

Бекзод Норматов барқарорликни таъминлаш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратган. Унинг қайд этишича, ҳозирги халқаро вазият глобал транспорт, энергетика ва ишлаб чиқариш занжирлари қанчалик заифлашганини кўрсатмоқда.

Шу сабабли, Марказий Осиё нафақат инвестицияларни жалб қилиш, балки муқобил йўналишлар, маҳаллий ишлаб чиқариш қувватлари, технологик салоҳият ва малакали кадрларни ўз ичига олган ички имкониятларни шакллантиришдан ҳам манфаатдор. Корея Республикаси бундай барқарорликни таъминлашда асосий шериклардан бирига айланиши мумкин.

Мутахассиснинг таъкидлашича, амалий жиҳатдан бир нечта устувор йўналишга эътибор қаратиш мақсадга мувофиқ. Жумладан, муҳим минерал ресурсларни чуқур қайта ишлаш бўйича қўшма лойиҳалар портфелини шакллантириш, минтақавий лойиҳаларни тайёрлаш ва молиялаштириш механизмини яратиш, сунъий интеллект ҳамда саноатни рақамлаштириш соҳаларидаги ҳамкорликни ривожлантириш зарур.

Шунингдек, сув тежовчи технологиялар бўйича қўшма дастурларни йўлга қўйиш ҳамда муҳандислик-техник кадрларни тайёрлаш кўламини сезиларли даражада кенгайтириш муҳимдир.

Шу маънода, бўлажак саммитнинг асосий натижаси имзоланган ҳужжатлар сони билан эмас, балки муносабатларни асосан савдо ва инвестицияларга таянган моделдан қўшма ишлаб чиқариш, технологиялар ва инсон капиталига асосланган шериклик даражасига олиб чиқиш имконияти билан ўлчаниши лозим.

Мазкур формат Ўзбекистон учун алоҳида аҳамиятга эга. Мамлакатимизнинг Корея Республикаси билан муносабатлари алоҳида стратегик шериклик хусусиятига ва салмоқли амалий асосга эга. Шу боис, Тошкент муваффақиятли икки томонлама тажрибага босқичма-босқич минтақавий кўлам бағишлаш ташаббускорларидан бири бўлиши мумкин.

Ўзаро муносабатларда истиқболли ҳамкорлик формуласи аниқ: Марказий Осиё ресурслари, бозорлари ва стратегик географик жойлашуви Корея Республикасининг технологиялари, капитали ва илғор тажрибаси билан уйғунлашиб, бевосита минтақамизда юқори қўшилган қийматли қўшма маҳсулотлар ишлаб чиқаришга хизмат қилиши лозим.

Бундай ёндашув “Марказий Осиё – Корея Республикаси” форматини аниқ мазмун билан бойитиш ва унинг минтақа давлатлари учун амалий самарасини ошириш имконини беради.