БУДАПЕШТ, 18 февраль. /“Дунё” АА/. Венгриянинг Карой Эстерхази университети қошидаги Британия ва Америка тадқиқотлари институти катта илмий ходими Золтан Петереш “Дунё” АА учун Ўзбекистон Президентининг 17 февраль куни бошланган АҚШга ташрифидан нималар кутилаётгани ҳақида фикр билдирди:

– Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга ташрифи ва Тошкентнинг Тинчлик кенгаши тадбирларидаги иштироки доирасида шуни таъкидлашни истардимки, ушбу тадбир платформанинг халқаро мақомини сезиларли даражада оширади ва унинг сиёсий вакиллигини кучайтиради.

Кўп векторли ва прагматик ташқи сиёсатни изчил амалга ошираётган Ўзбекистоннинг иштироки Тинчлик кенгашини минтақавий ёки блоклар доирасидан ташқарига чиқадиган халқаро формат сифатида қабул қилишга ёрдам беради. Фикримча, Ўзбекистон етакчисининг иштироки Марказий Осиёнинг глобал дипломатиядаги роли ортиб бораётганини ифодалайди. Бу етакчи давлатларнинг минтақа мамлакатларини халқаро барқарорлик, можароларни ҳал қилиш ва хавфсизлик архитектурасининг асосий масалаларини муҳокама қилишга жалб этиш истагини намойиш этади.

2026 йил январь ойида Давосдаги Жаҳон иқтисодий форуми майдонида ташкил этилган Тинчлик кенгашининг ўзи кўп томонлама мулоқотнинг янги механизмларини институционализация қилишга уриниш сифатида қаралмоқда. Унинг яратилиши халқаро ҳамжамиятнинг можароларнинг олдини олиш ва ҳозирги замоннинг, аввало, Яқин Шарқдаги кескин инқирозларининг сиёсий ечимларини топиш учун қўшимча дипломатик воситаларни шакллантиришга бўлган объектив талабини акс эттиради. Шу муносабат билан Ўзбекистоннинг таъсисчи давлатлар қаторида иштирок этиши Тошкентнинг мулоқот дипломатиясини илгари суриш, халқаро ҳуқуқ нормаларини ҳурмат қилиш ва куч билан ҳал қилиш сценарийларидан воз кечиш йўлининг мантиқий давоми сифатида талқин қилинади.

Ўзбекистон Президентининг Жаҳон кенгашининг биринчи йиғилишидаги иштироки Тошкент ва Вашингтон ўртасидаги сиёсий мулоқот сезиларли даражада фаоллашгани билан бир вақтга тўғри келгани ташрифга қўшимча аҳамият бағишлайди. Кейинги ойларда олий даражадаги мулоқотлар сезиларли даражада фаоллашгани икки томонлама муносабатлар сифат жиҳатидан янги босқичга кўтарилганидан далолат беради. АҚШда Ўзбекистон халқаро муаммоларни ҳал қилишда иштирок этишга тайёр, мувозанатли ташқи сиёсат олиб борадиган ишончли, олдиндан айтиш мумкин бўлган ва масъулиятли ҳамкор сифатида намоён бўлаяпти.

Венгрияга келсак, Виктор Орбан ҳукумати Тинчлик кенгашини тузиш ташаббусига истиқболли халқаро механизм сифатида қарайди. АҚШ президенти Дональд Трампнинг Венгрия Бош вазирига ушбу ташкилотга аъзо бўлиш таклифи Будапештда жиддий дипломатик ютуқ ва мамлакатнинг жаҳон сиёсатидаги сезиларли ролининг тасдиғи сифатида қабул қилинди.

Таҳлилчиларнинг фикрича, Виктор Орбан ва Дональд Трамп ўртасидаги яқин шахсий алоқалар Венгриянинг Кенгашдаги иштирокининг сиёсий рамзийлигини кучайтиради ва Венгрия раҳбариятига бу воқеани ўз ташқи сиёсати ва тинчликпарварлик риторикаси самарадорлигининг исботи сифатида кўрсатиш имконини беради.

Шу билан бирга, қатор кузатувчилар анча вазмин баҳоларга ҳам эътибор қаратмоқда. Тузилма ишга туширилганидан бир йил ўтгач, иштирокчи давлатлар аъзоликни сақлаб қолиш учун 1 миллиард доллар миқдорида бадал тўлаши кераклиги тўғрисидаги қоида экспертлар муҳитида муҳокама қилинмоқда. Венгриянинг иқтисодий имкониятларини ҳисобга олган ҳолда, кўплаб мутахассислар бундай сценарийнинг ҳақиқатга тўғри келишига шубҳа қилишади ва Будапештнинг дастлабки босқичдаги иштироки асосан рамзий бўлиши мумкин, деб ҳисоблашади. Шу муносабат билан Вашингтоннинг таклифи бир вақтнинг ўзида Венгрия бош вазирини сиёсий қўллаб-қувватлаш ишораси ва амалдаги ҳукумат парламент сайловлари арафасида фойдаланиши мумкин бўлган қўшимча ташқи сиёсий ресурсдир, деган фикр кенг тарқалган.

Шунга қарамай, Виктор Орбаннинг халқаро майдонда АҚШ Президенти ёнида пайдо бўлишининг ўзи, айниқса, янги кўп томонлама формат доирасида, Венгрияда миллий дипломатия учун ижобий сигнал ва асосий куч марказлари билан тўғридан-тўғри алоқа каналларини сақлаб қолиш далили сифатида қабул қилинади. Бундай рамзий имо-ишоралар узоқ муддатли аҳамиятга эга, чунки улар мамлакатнинг глобал жараёнларнинг фаол иштирокчиси сифатидаги сиёсий тасаввурини шакллантиради.

Умуман олганда, Ўзбекистон ва Венгриянинг Тинчлик кенгашидаги иштироки ташаббусга қўшимча географик ва сиёсий кенглик беради, унинг қонунийлигини кучайтиради.