BUDAPESHT, 18-fevral. /“Dunyo” AA/. Vengriyaning Karoy Esterxazi universiteti qoshidagi Britaniya va Amerika tadqiqotlari instituti katta ilmiy xodimi Zoltan Peteresh “Dunyo” AA uchun O‘zbekiston Prezidentining 17-fevral kuni boshlangan AQShga tashrifidan nimalar kutilayotgani haqida fikr bildirdi:

– O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning AQSHga tashrifi va Toshkentning Tinchlik kengashi tadbirlaridagi ishtiroki doirasida shuni taʼkidlashni istardimki, ushbu tadbir platformaning xalqaro maqomini sezilarli darajada oshiradi va uning siyosiy vakilligini kuchaytiradi.

Ko‘p vektorli va pragmatik tashqi siyosatni izchil amalga oshirayotgan O‘zbekistonning ishtiroki Tinchlik kengashini mintaqaviy yoki bloklar doirasidan tashqariga chiqadigan xalqaro format sifatida qabul qilishga yordam beradi. Fikrimcha, O‘zbekiston yetakchisining ishtiroki Markaziy Osiyoning global diplomatiyadagi roli ortib borayotganini ifodalaydi. Bu yetakchi davlatlarning mintaqa mamlakatlarini xalqaro barqarorlik, mojarolarni hal qilish va xavfsizlik arxitekturasining asosiy masalalarini muhokama qilishga jalb etish istagini namoyish etadi.

2026-yil yanvar oyida Davosdagi Jahon iqtisodiy forumi maydonida tashkil etilgan Tinchlik kengashining o‘zi ko‘p tomonlama muloqotning yangi mexanizmlarini institutsionalizatsiya qilishga urinish sifatida qaralmoqda. Uning yaratilishi xalqaro hamjamiyatning mojarolarning oldini olish va hozirgi zamonning, avvalo, Yaqin Sharqdagi keskin inqirozlarining siyosiy yechimlarini topish uchun qo‘shimcha diplomatik vositalarni shakllantirishga bo‘lgan obyektiv talabini aks ettiradi. Shu munosabat bilan O‘zbekistonning taʼsischi davlatlar qatorida ishtirok etishi Toshkentning muloqot diplomatiyasini ilgari surish, xalqaro huquq normalarini hurmat qilish va kuch bilan hal qilish ssenariylaridan voz kechish yo‘lining mantiqiy davomi sifatida talqin qilinadi.

O‘zbekiston Prezidentining Jahon kengashining birinchi yig‘ilishidagi ishtiroki Toshkent va Vashington o‘rtasidagi siyosiy muloqot sezilarli darajada faollashgani bilan bir vaqtga to‘g‘ri kelgani tashrifga qo‘shimcha ahamiyat bag‘ishlaydi. Keyingi oylarda oliy darajadagi muloqotlar sezilarli darajada faollashgani ikki tomonlama munosabatlar sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilganidan dalolat beradi. AQShda O‘zbekiston xalqaro muammolarni hal qilishda ishtirok etishga tayyor, muvozanatli tashqi siyosat olib boradigan ishonchli, oldindan aytish mumkin bo‘lgan va masʼuliyatli hamkor sifatida namoyon bo‘layapti.

Vengriyaga kelsak, Viktor Orban hukumati Tinchlik kengashini tuzish tashabbusiga istiqbolli xalqaro mexanizm sifatida qaraydi. AQSH prezidenti Donald Trampning Vengriya Bosh vaziriga ushbu tashkilotga aʼzo bo‘lish taklifi Budapeshtda jiddiy diplomatik yutuq va mamlakatning jahon siyosatidagi sezilarli rolining tasdig‘i sifatida qabul qilindi.

Tahlilchilarning fikricha, Viktor Orban va Donald Tramp o‘rtasidagi yaqin shaxsiy aloqalar Vengriyaning Kengashdagi ishtirokining siyosiy ramziyligini kuchaytiradi va Vengriya rahbariyatiga bu voqeani o‘z tashqi siyosati va tinchlikparvarlik ritorikasi samaradorligining isboti sifatida ko‘rsatish imkonini beradi.

Shu bilan birga, qator kuzatuvchilar ancha vazmin baholarga ham eʼtibor qaratmoqda. Tuzilma ishga tushirilganidan bir yil o‘tgach, ishtirokchi davlatlar aʼzolikni saqlab qolish uchun 1 milliard dollar miqdorida badal to‘lashi kerakligi to‘g‘risidagi qoida ekspertlar muhitida muhokama qilinmoqda. Vengriyaning iqtisodiy imkoniyatlarini hisobga olgan holda, ko‘plab mutaxassislar bunday ssenariyning haqiqatga to‘g‘ri kelishiga shubha qilishadi va Budapeshtning dastlabki bosqichdagi ishtiroki asosan ramziy bo‘lishi mumkin, deb hisoblashadi. Shu munosabat bilan Vashingtonning taklifi bir vaqtning o‘zida Vengriya bosh vazirini siyosiy qo‘llab-quvvatlash ishorasi va amaldagi hukumat parlament saylovlari arafasida foydalanishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha tashqi siyosiy resursdir, degan fikr keng tarqalgan.

Shunga qaramay, Viktor Orbanning xalqaro maydonda AQSH Prezidenti yonida paydo bo‘lishining o‘zi, ayniqsa, yangi ko‘p tomonlama format doirasida, Vengriyada milliy diplomatiya uchun ijobiy signal va asosiy kuch markazlari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa kanallarini saqlab qolish dalili sifatida qabul qilinadi. Bunday ramziy imo-ishoralar uzoq muddatli ahamiyatga ega, chunki ular mamlakatning global jarayonlarning faol ishtirokchisi sifatidagi siyosiy tasavvurini shakllantiradi.

Umuman olganda, O‘zbekiston va Vengriyaning Tinchlik kengashidagi ishtiroki tashabbusga qo‘shimcha geografik va siyosiy kenglik beradi, uning qonuniyligini kuchaytiradi.