TOSHKENT, 27-iyul. /“Dunyo” AA/. Bugun davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev raisligida energetika tarmog‘ida boshqaruv va mas’uliyatni kuchaytirish bo‘yicha ustuvor vazifalarga bag‘ishlab o‘tkazilgan yig‘ilish yakunlari bo‘yicha “Dunyo” AAga O‘zbekiston Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) direktorining birinchi o‘rinbosari Akramjon Ne’matov o‘z fikr-mulohazalarini bildirdi.

Uning fikricha, yig‘ilish Prezident tomonidan mamlakat energetika majmuasini chuqur modernizatsiya qilish borasida olib borilayotgan izchil siyosatning mantiqiy davomi bo‘ldi. Avvalgi bosqichlarda asosiy vazifa mavjud quvvatlar taqchilligini bartaraf etish, investitsiyalarni jalb qilish va zamonaviy infratuzilmani yaratishdan iborat bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda asosiy e’tibor qonuniy ravishda sohani boshqarish samaradorligini oshirish, energiya ta’minoti ishonchliligini ta’minlash hamda aholi va tadbirkorlar amalda his etadigan natijalarga erishishga qaratilmoqda.

Ekspert so‘nggi yillarda energetika sohasida ko‘lami jihatidan misli ko‘rilmagan o‘zgarishlar amalga oshirilganini qayd etdi. Amalda xususiy kapitalni jalb qilish, xalqaro sheriklikni kengaytirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga asoslangan sohani rivojlantirishning yangi modeli shakllantirildi.

Islohotlar boshlanguniga qadar energetika tarmog‘i asosan cheklangan davlat resurslari hisobidan rivojlangan, elektr energiyasini ishlab chiqarish quvvatlarining doimiy taqchilligi va infratuzilmaning yuqori darajada eskirgani esa iqtisodiy o‘sishni cheklab kelgan edi. So‘nggi yillarda vaziyat tubdan o‘zgardi.

Xususiy va xorijiy investorlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratilishi natijasida sohaga 23 milliard AQSH dollari miqdorida xorijiy investitsiyalar jalb qilindi. Bu umumiy quvvati 9,5 GVt bo‘lgan yangi elektr stansiyalarini ishga tushirish hamda iqtisodiyot va aholining ichki ehtiyojlarini qoplashga yetarli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvatini shakllantirish imkonini berdi.

O‘zbekistonda yangi yo‘nalish — qayta tiklanuvchi energetika tarmog‘ining shakllantirilgani muhim yutuqlardan biri bo‘ldi. So‘nggi yillarda ASVA Pover, Masdar kabi xalqaro kompaniyalar va boshqa strategik investorlar ishtirokida yirik quyosh va shamol elektr stansiyalari ishga tushirildi. Islohotlar boshlanguniga qadar qayta tiklanuvchi energiya manbalari asosida sanoat miqyosida elektr energiyasi ishlab chiqarish deyarli mavjud bo‘lmagan bo‘lsa, bugungi kunda “yashil” energetika soha rivojining asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biriga aylandi. Bu energiya manbalarini diversifikatsiya qilish, tabiiy gazga qaramlikni kamaytirish va mamlakatning uzoq muddatli energetik xavfsizligini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, 2030 yilga borib umumiy elektr energiyasi ishlab chiqarish tarkibida qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 54 foizga yetkazish bo‘yicha strategik maqsadga erishish uchun mustahkam zamin yaratildi.

Energetika infratuzilmasini keng ko‘lamda modernizatsiya qilish ishlari ham parallel ravishda amalga oshirildi. Elektr va gaz tarmoqlari, podstansiyalar, transformatorlar hamda gaz taqsimlash obyektlarini yangilashga qariyb 30 trillion so‘m yo‘naltirildi. Bu avvalgi 25 yil davomida mazkur yo‘nalishlarga ajratilgan mablag‘lardan olti barobar ko‘pdir.

Shu tariqa, mamlakat nisbatan qisqa davrda energetika quvvatlari taqchilligini bartaraf etishdan zamonaviy infratuzilma bazasini shakllantirishgacha bo‘lgan muhim bosqichni bosib o‘tdi. Kelgusida iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, sanoatlashtirish jarayonlarini jadallashtirish va investitsiyalarni jalb qilish uchun zarur shart-sharoitlar yaratildi.

Shu bilan birga, yig‘ilish mavjud muammolarning nihoyatda ochiq va tanqidiy tarzda qo‘yilgani bilan ajralib turdi. Prezident bugungi kunda asosiy muammo moliyaviy resurslarning yetishmasligida emas, balki sohani boshqarish sifatida ekanini ta’kidladi. Shu bois strategik rejalashtirishdan tortib joylardagi ishlarni tashkil etishgacha bo‘lgan butun tizim faoliyati samaradorligi diqqat markazida bo‘ldi.

Xususan, avariya holatlarining hamon yuqori ekani, tarmoqlarda elektr energiyasining katta miqdorda yo‘qotilishi, iste’molni raqamli hisobga olish tizimidagi kamchiliklar, infratuzilmani modernizatsiya qilish sur’atlarining energiya resurslariga bo‘lgan talab o‘sishiga mos kelmayotgani, shuningdek, ayrim rahbarlarning ijro intizomi sustligi prinsipial jihatdan tanqid qilindi. Prezident elektr energiyasidagi har bir uzilish fuqarolar, tadbirkorlar va umuman iqtisodiyotga zarar yetkazishini, shu sababli bunday holatlar muayyan mansabdor shaxslar faoliyati samaradorligining ko‘rsatkichi sifatida baholanishi lozimligini alohida ta’kidladi.

Ayni paytda mazkur muammolarni hal etishga qaratilgan tizimli yechimlar taklif qilindi. Avvalo, energetikani hududiy boshqarishning yangi modeliga o‘tish nazarda tutilmoqda. Yangiyo‘l tumani misolida har bir hududning energetika balansini shakllantirish, aholi va biznes ehtiyojlarini batafsil tahlil qilish, tarmoq infratuzilmasini manzilli modernizatsiya qilish hamda zamonaviy raqamli boshqaruv vositalarini joriy etishni nazarda tutuvchi kompleks mexanizm sinovdan o‘tkaziladi. Mazkur tajriba muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazilgach, mamlakatning barcha hududlariga tatbiq etiladi.

Sohani jadal raqamlashtirish islohotlarning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘ladi. Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni joriy etish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan markaz tashkil etiladi. Soha xodimlari uchun samaradorlikning yagona asosiy ko‘rsatkichlari — KPI joriy qilinadi, energiya yo‘qotishlari, avariyalar, debitorlik qarzdorligi va iste’molchilarga xizmat ko‘rsatish sifati ustidan nazorat kuchaytiriladi. Shu tariqa, energetika boshqaruvi ma’lumotlar, tahlil va shaxsiy javobgarlikka asoslangan sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqiladi.

Kuz-qish mavsumini barqaror o‘tkazishga alohida e’tibor qaratildi. Gaz ta’minoti barqaror bo‘lmagan aholi punktlari uchun muqobil yechimlar ishlab chiqish, isitishning muqobil usullaridan foydalanishni kengaytirish, xususiy sektorni kengroq jalb qilgan holda aholini suyultirilgan gaz bilan ta’minlash tizimini takomillashtirish hamda uning ishlab chiqarish hajmini oshirish bo‘yicha vazifalar belgilandi.

Inson kapitalini rivojlantirish yana bir strategik ustuvor yo‘nalish sifatida belgilandi. Prezident energetika sohasi uchun mutaxassislar tayyorlash tizimini tubdan yangilash, ta’lim dasturlarini modernizatsiya qilish, dual ta’limni kengaytirish va xalqaro tajribani faol joriy etish zarurligini ko‘rsatib o‘tdi. Bu qayta tiklanuvchi energetika, raqamli texnologiyalar va intellektual boshqaruv tizimlari jadal rivojlanayotgan sharoitda ayniqsa muhimdir.

Umuman olganda, yig‘ilish Prezident Shavkat Mirziyoyevning davlat boshqaruviga xos bo‘lgan ochiq, tanqidiy va yakuniy natijaga yo‘naltirilgan yondashuvini namoyon etdi. So‘nggi yillarda erishilgan keng ko‘lamli yutuqlarga qaramay, davlat rahbari mavjud muammolarga xolis baho berish, rahbarlarning shaxsiy javobgarligini kuchaytirish hamda energiya ta’minoti ishonchliligi, ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati, aholi va biznesning qoniqish darajasi samaradorlikning asosiy mezoni bo‘lgan zamonaviy boshqaruv modeliga o‘tishni ta’minlashni talab qildi.

Mohiyatan, islohotlarning yangi bosqichi boshlanmoqda. Unda ustuvor vazifa endilikda yangi obyektlarni qurishdan ko‘ra, butun energetika tizimining yuqori samaradorligini ta’minlashdan iborat bo‘ladi. Aynan shunday yondashuv so‘nggi yillarda yaratilgan ulkan infratuzilmaviy salohiyatni O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror raqobat ustunligiga hamda uning uzoq muddatli taraqqiyoti uchun ishonchli asosga aylantirish imkonini beradi.

O‘zbekiston Prezidenti matbuot xizmati surati