FARG‘ONA, 22-iyun. /“Dunyo” AA/. Bugun Farg‘ona davlat universiteti negizida “Yosh tinchlikparvarlarning chegaraoldi hamkorlik tashabbusi” mavzusidagi xalqaro yoshlar seminari o‘z ishini boshladi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Yoshlar oyligi doirasida Farg‘ona tinchlik forumi shafeligida o‘tkazilayotgan ushbu tadbir O‘zbekiston Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI), Yoshlar ishlari agentligi, Farg‘ona viloyati hokimligi hamda BMTning Markaziy Osiyo uchun preventiv diplomatiya bo‘yicha mintaqaviy markazi (MOPDMM) va YXHTning O‘zbekistondagi loyihalari koordinatori ofisi bilan yaqin hamkorlikda amalga oshirilayotgan inklyuziv qo‘shma tashabbus hisoblanadi.

Ushbu platforma milliy tuzilmalar, mintaqa davlatlari va nufuzli xalqaro institutlarni tinchlik kun tartibi atrofida birlashtirdi. Ushbu tadbirning chuqur siyosiy maʼnosi, Farg‘ona tinchlik forumining institutsional roli, batafsil kun tartibi va mintaqa tajribasining xalqaro eʼtirofi haqida tadbir hamtashkilotchisi, SMTI direktorining birinchi o‘rinbosari Akramjon Neʼmatov bilan suhbatlashdik.

- Akramjon Ilhomovich, bugun Farg‘onada Yoshlar tinchlikparvarligi bo‘yicha xalqaro seminar boshlandi. Bunday keng ko‘lamli Markaziy Osiyo muloqot maydonining aynan shu yerda, bundan o‘n yil oldin xalqaro tahlilchilar tomonidan yashirin chegara ziddiyatlari hududi sifatida baholangan Farg‘ona vodiysida ochilishining ramziy va strategik ahamiyati nimada?

- Seminarimiz o‘tkaziladigan joy sifatida Farg‘onaning tanlanishi chuqur ramziy maʼnoga ega bo‘lib, so‘nggi yillarda Markaziy Osiyoda yuz bergan tub tektonik o‘zgarishlarni yaqqol aks ettiradi. Darhaqiqat, uzoq vaqt davomida xorijiy siyosatshunoslik adabiyotlarida Farg‘ona vodiysi faqat transchegaraviy ziddiyatlar, chegaralarni delimitatsiya qilishning murakkab tugunlari va mahalliy mojarolar prizmasi orqali ko‘rib chiqilgan.

Bugun biz sifat jihatidan yangi mintaqaviy voqelik shakllanayotganining guvohi va bevosita ishtirokchisimiz, bunda Farg‘ona endi xaritadagi geografik nuqta emas, balki mintaqaviy rivojlanishning yangi bosqichining ramziy makoni bo‘lib maydonga chiqmoqda. Bu yerda o‘zbek, qirg‘iz va tojik xalqlarining taqdiri, iqtisodiyoti va madaniyati tarixan chambarchas bog‘lanib ketgan.

Seminarning aynan shu yerda o‘tkazilayotgani vodiyga potensial xatarlar hududi sifatida qarashdan voz kechib, uni hamkorlik, ishonch va umumiy kelajak makoni sifatida anglashga qatʼiy o‘tilganini namoyon etadi. Bu O‘zbekiston rahbariyati tomonidan olib borilayotgan izchil ochiqlik, yaxshi qo‘shnichilik va mintaqaviy muloqot siyosati tufayli amalga oshirildi. Markaziy Osiyo asta-sekin avvalgi tarqoqlik va raqobat mantiqidan voz kechib, uning o‘rnini muqobilsiz sheriklik g‘oyasi egallamoqda.

Biz 17 millionga yaqin aholi istiqomat qiladigan Farg‘ona vodiysi yoshlariga sarmoya kiritmoqdamiz, bu butun Markaziy Osiyo aholisining deyarli beshdan bir qismini tashkil etadi va ularning qariyb 60 foizini yoshlar tashkil etadi. Bu ulkan demografik va bunyodkorlik salohiyatidir. Bizning vazifamiz shundan iboratki, bu yangi avlod boshidanoq o‘zaro hurmat va chegaralar ajratuvchi chiziqlar emas, balki hamkorlik uchun ko‘priklar ekanligini tushunish muhitida ulg‘ayadi.

- Maʼlumki, ushbu seminar Farg‘ona tinchlik forumi shafeligida o‘tkazilmoqda. Ushbu platforma haqida batafsil maʼlumot bering, uning mintaqa xavfsizlik arxitekturasidagi institutsional roli qanday va bo‘lajak mintaqaviy tadbirlarni hisobga olgan holda, joriy seminar natijalari uning kelgusi kun tartibiga qanday kiritiladi?

- Farg‘ona tinchlik forumi 2025-yilda O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan boshlangan va O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikistonning birgalikdagi saʼy-harakatlari bilan ekspert markazlari va jamoatchilik tashabbuslarining faol ishtirokida amalga oshirilgan muhim strategik asosdir. Forum butun Farg‘ona vodiysida chuqur muloqot madaniyatini, o‘zaro ishonchni va birgalikda rivojlanishni shakllantirishga qaratilgan birinchi barqaror mintaqaviy platforma bo‘ldi.

Bugungi kunda u barqaror rivojlanishning uzoq muddatli strategiyalarini ishlab chiqish uchun yetuk institutsional mexanizm sifatida qaralmoqda. Bu galgi yoshlar seminari ana shu mantiqning bevosita davomi bo‘lib, u Markaziy Osiyoda so‘nggi yillarda mintaqaviy birdamlikni kuchli tarzda mustahkamlashga qaratilgan bosh, misli ko‘rilmagan tendensiyani mukammal aks ettiradi. Mintaqa davlatlari eng nozik masalalarni mustaqil va yetuk hal etish qobiliyatini butun dunyoga yaqqol namoyish etmoqda.

2025-yil mart oyida O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikiston yetakchilarining tarixiy Xo‘jand sammiti bo‘lib o‘tdi, unda Davlat chegaralarining tutash nuqtasi to‘g‘risidagi shartnoma va Abadiy do‘stlik to‘g‘risidagi Xo‘jand deklaratsiyasi imzolandi. Ushbu hujjatlar postsovet davlat qurilishining ko‘p yillik eng murakkab bosqichini yakunladi va yaxshi qo‘shnichilikning barqaror modeliga yo‘l ochdi.

Bugun Farg‘onada kuzatilayotgan yoshlar birlashuvi nafaqat ushbu keng ko‘lamli siyosiy o‘zgarishlarning jonli ifodasi, balki ularni uzoq muddatli tarixiy istiqbolda uzil-kesil mustahkamlashning eng muhim vositasidir. Shu munosabat bilan joriy seminarning alohida amaliy ahamiyatini taʼkidlamoqchiman: joriy yilning kuzida Farg‘ona tinchlik forumining navbatdagi yig‘ilishini o‘tkazish rejalashtirilmoqda, biroq bu safar u Xo‘jandda bo‘lib o‘tadi va ramziy maʼnoda Xo‘jand deklaratsiyasi qabul qilinganining bir yilligiga bag‘ishlanadi. Bugungi seminarimiz natijalari, yosh yetakchilarning barcha ishlanmalari, g‘oyalari va "yo‘l xaritalari" yuqori darajadagi ushbu muhim davlatlararo tadbirda rasman taqdim etiladi hamda mintaqada chegaraoldi hamkorlik, transchegaraviy xavfsizlik va gumanitar hamkorlikni rivojlantirish bo‘yicha ko‘p tomonlama dasturlarning asosini tashkil etadi. Har qanday davlatlararo kelishuvlarning barqarorligi ularni yangi avlod qabul qilish-qilmasligiga bog‘liq va bugun biz yoshlar bu masʼuliyatni birgalikda ko‘tarishga tayyorligini ko‘rmoqdamiz.

– Seminarning tashkiliy tarkibi uning keng qamrovliligini taʼkidlaydi. SMTI, Yoshlar ishlari agentligi va Farg‘ona viloyati hokimligidan tashqari, YXHTning O‘zbekistondagi Loyihalar koordinatori, shuningdek, Yevropaning nufuzli institutlari to‘laqonli hamkorlar hisoblanadi. Bunday kuchli xalqaro o‘lcham forumning mazmunli kun tartibiga qanday taʼsir ko‘rsatadi?

- BMT va YXHTning institutsional qo‘llab-quvvatlashi, shuningdek, Jenevadagi Gumanitar muloqot markazi, PeaseNexus Foundation va Marti Axtisaari nomidagi Tinchlik jamg‘armasi kabi tan olingan global markazlarning dasturni amalga oshirishga bevosita jalb etilishi yuqori darajadagi professional ekspertizani taʼminlaydi. Bu bizga mediatsiya, muzokaralar jarayoniga ko‘maklashish va preventiv diplomatiya sohasidagi ilg‘or xalqaro amaliyotlarni Markaziy Osiyo kontekstiga uzviy integratsiya qilish imkonini beradi. Seminar ishida YXHT amaldagi raisining Muloqot va ishonchni mustahkamlash masalalari bo‘yicha maxsus vakili Serj Ryumin ishtirok etayotganini alohida taʼkidlamoqchiman. Joriy 2026 yilda YXHTga vositachilik va tinchlikni targ‘ib qilishda ko‘p asrlik noyob tajribaga ega bo‘lgan Shveysariya raislik qilayotganini hisobga olsak, bu tadbirimizga alohida maqom bag‘ishlaydi.

Xalqaro ekspertlar bu yerga shunchaki maʼruza o‘qish uchun kelishmagan. Biz dasturni zamonaviy tinchlikparvar akademiyalar mantig‘i asosida tuzdik: bu klassik passiv konferensiya emas, balki amaliy tinchlik qurish maktabidir. To‘rt kun davomida mintaqaning beshta davlati yosh yetakchilari interaktiv muloqotlar, muzokaralarni modellashtirish va guruh sessiyalari shaklida konstruktiv muloqot, nizolarning oldini olish va ijtimoiy muammolarni birgalikda hal qilish ko‘nikmalarini o‘zlashtiradilar. Xalqaro ishtirok Markaziy Osiyo yoshlariga o‘zlarining mahalliy tajribalarini global tendensiyalar bilan bog‘lash, o‘zlarini global intellektual hamjamiyatning bir qismi sifatida his qilish va ularning ovozi eng yuqori darajada ahamiyatga ega ekanligini tushunish imkonini beradi.

- Keling, mazmuni haqida batafsilroq to‘xtalib o‘tamiz. Seminarning kun tartibi qanday, ishtirokchilar diqqat markazida aynan qaysi mavzular turibdi va bu yerda yoshlar qanday amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar?

- Seminarning kun tartibi juda boy va qatʼiy mantiqiy tarzda tuzilgan. Birinchi kunni biz Xo‘jand sammitidan keyin Farg‘ona vodiysidagi yangi siyosiy voqelikni chuqur anglashga bag‘ishladik. Bundan tashqari, mintaqaviy integratsiyaning zamonaviy jarayonlari, jamoatchilik diplomatiyasini rivojlantirish, transchegaraviy mobillik va raqamli aloqani kengaytirish, shuningdek, tinchlik o‘rnatish jarayonlarida ayollarning roli kabi muhim yo‘nalishlar muhokama markazida bo‘ladi. Sessiyada iqlim va ekologik xavfsizlik masalalariga alohida eʼtibor qaratildi. Ishtirokchilar suv resurslarini boshqarish, iqlim o‘zgarishi va tabiatdan barqaror foydalanish masalalarini atroflicha muhokama qilib, ekologik muammolar kuchli birlashtiruvchi omil ekanligi, chunki ularni milliy chegaralar doirasida hal qilib bo‘lmasligi haqidagi umumiy xulosaga kelishmoqda. Kun tartibidagi yana bir asosiy masala - umumiy Markaziy Osiyo o‘ziga xosligini va xalqlar o‘rtasidagi umumiylik tuyg‘usini shakllantirishdir.

Amaliy ko‘nikmalarga kelsak, bu seminar haqiqiy intensiv taʼlim maktabidir. Yosh yetakchilar maxsus treninglarda qatnashib, konstruktiv muloqot olib borish texnologiyalari, nizoli vaziyatlarning oldini olish va tinch yo‘l bilan hal qilishning samarali usullari, murakkab muzokaralar jarayonida professional vositachilik va fasilitatsiya usullarini o‘rganadilar. Shuningdek, ular mahalliy hamjamiyatlar o‘rtasida ishonchni mustahkamlash algoritmlari, madaniyatlararo hamkorlik vositalari hamda transchegaraviy ekologik va ijtimoiy loyihalarni birgalikda ishlab chiqish va amalga oshirish usullarini o‘zlashtiradilar. Biz ularning qo‘liga “yerda” kundalik bunyodkorlik ishlari uchun real vositalar beramiz.

– Seminarning Farg‘ona davlat universiteti bazasida o‘tkazilishi ramziy maʼnoga ega. Ammo universitet shunchaki o‘quv binolari emas, balki insonlardir. Markaziy Osiyoning kelajak qiyofasini shakllantirishda FDU akademik muhitining o‘rni qanday?

- Mutlaqo haqsiz, Farg‘ona davlat universitetining ramziy maʼnosi shunchaki o‘quv xonalarini taqdim etishdan ko‘ra chuqurroq. Shubhasiz, FDU mintaqamizda oliy taʼlim va ilm-fanning bayroqdorlaridan biri, uning intellektual salohiyatini shakllantirish makonidir. Lekin eng muhimi shundaki, bugun aynan shu yerda eng jo‘shqin, faol va fikrlovchi yoshlar to‘plangan. FDU Markaziy Osiyoning istisnosiz barcha mamlakatlari - O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Qozog‘iston va Turkmanistondan kelgan talabalar tahsil olishi bilan o‘ziga xosdir. Bu noyob eritish qozoni, umumiy mintaqamizning jonli modelidir. Har kuni maʼruzalarda, laboratoriyalarda va talabalar turar joylarida uchrashib, bu yoshlar bugunoq eski stereotiplarni buzmoqda, bir-birini tushunishni o‘rganmoqda, umumiy qiziqishlarni topmoqda va qo‘shma loyihalar yaratmoqda. Ilg‘or bilim va keng mintaqaviy dunyoqarashga ega aynan shu talabalar ertaga o‘z mamlakatlariga qaytadi, davlat idoralariga, biznesga, ilm-fan va jamoat institutlariga keladi. Aynan ular yangi Markaziy Osiyo qiyofasini belgilaydi, uning rivojlanish kun tartibini shakllantiradi va yaxshi qo‘shnichilik yo‘lining davomiyligini taʼminlaydi. Shuning uchun FDUni tanlash strategik qadamdir: biz tinchlik o‘rnatish urug‘larini bevosita umumiy mintaqamiz kelajagining meʼmori bo‘ladigan muhitga solamiz.

- Ko‘rinib turibdiki, to‘rt kunlik dastur faqat auditoriya mashg‘ulotlari bilan cheklanmaydi. Tadbirlarning umumiy dasturi qanchalik keng, u madaniy va gumanitar jihatlarni o‘z ichiga oladimi va bu O‘zbekistonda o‘tkazilayotgan Yoshlar oyligi bilan qanday bog‘liq?

- Bu tadbirning doirasi standart o‘quv kursidan ancha keng. Seminarning o‘tkazilishi O‘zbekistonda keng ko‘lamli Yoshlar oyligiga to‘g‘ri keldi, bu esa ishtirokchilarni yorqin va boy madaniy-maʼrifiy va ijtimoiy dasturga jalb qilish imkonini berdi. Markaziy Osiyo mamlakatlarining yosh yetakchilari o‘quv zallaridan tashqariga chiqib, Farg‘ona vodiysining boy tarixiy-madaniy merosi va zamonaviy yutuqlari bilan bevosita tanishish uchun noyob imkoniyatga ega bo‘ladilar.

Dastur Farg‘ona shahridagi Yoshlar markazi, Marg‘ilon shahridagi Raqamli texnologiyalar markazi, shuningdek, Burhoniddin Marg‘iloniy nomidagi noyob ilmiy-taʼlim va turizm majmuasiga tashrif buyurishni o‘z ichiga oladi. Viloyat mehmonlari keng ko‘lamli yoshlar festivallarida ishtirok etadi, O‘zbekistonning yosh tadbirkorlari va innovatorlari bilan amaliy uchrashuvlar o‘tkazadi, tarixiy obidalarni ziyorat qiladi. Bunday keng gumanitar kun tartibi juda katta amaliy ahamiyatga ega: aynan norasmiy muhitda, birgalikdagi sayohatlar va madaniy tadbirlar paytida yoshlar o‘rtasida eng mustahkam shaxsiy do‘stona aloqalar o‘rnatiladi. Bu haqiqiy madaniyatlararo muloqotga ko‘maklashadi va davlatlarimiz o‘rtasidagi uzoq muddatli yaxshi qo‘shnichilik munosabatlariga mustahkam insoniy poydevor yaratadi.

– 2026-yil may oyida BMT Bosh Assambleyasi mintaqamiz davlatlari tashabbusi bilan “Chegara nizolarini tinch yo‘l bilan hal etish to‘g‘risida” va “Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanishni taʼminlash uchun mintaqaviy hamkorlik va iqtisodiy integratsiyani mustahkamlash” kabi ikkita muhim rezolyutsiyani konsensus asosida qabul qildi. Tashqi siyosatdagi bu yutuqlar boshlangan seminar kun tartibi bilan qanday bog‘liq?

- Bu yerdagi aloqa to‘g‘ridan to‘g‘ri va uzviy. Ushbu hujjatlarning qabul qilinishi Markaziy Osiyo mamlakatlarining diplomatik saʼy-harakatlarini oliy global darajada eʼtirof etishning oddiy bayonnomasi emas. Bu global xavfsizlik arxitekturasining misli ko‘rilmagan inqirozi, keskin geosiyosiy beqarorlik va xalqaro munosabatlarda ishonch tanqisligi sharoitida bizning noyob mintaqaviy tajribamizga bo‘lgan talab va dolzarblikning yaqqol ifodasidir.

Butun dunyo qarama-qarshilik boshi berk ko‘chalardan chiqish yo‘llarini izlayotgan bir paytda, Farg‘ona vodiysi davlatlari tayyor, ishlaydigan modelni taklif qilmoqda. Qirg‘iziston tomonidan O‘zbekiston va Tojikiston bilan birgalikda ilgari surilgan birinchi rezolyutsiya jahon hamjamiyati uchun tarixiy pretsedentni qayd etdi: o‘nlab yillar davomida to‘planib qolgan eng murakkab hududiy va chegara nizolari faqat tinch yo‘l bilan - muzokaralar, muloqot va o‘zaro kelishuvlar asosida hal etilishi mumkin va lozim. Jahon hamjamiyatiga hududiy masalalarni qarama-qarshiliksiz va kuch ishlatmasdan hal qilishning muvaffaqiyatli modeli taklif etildi, bu esa Markaziy Osiyoning global ishlarda subyektligi ortib borayotganidan dalolat beradi.

O‘zbekiston tomonidan ilgari surilgan ikkinchi rezolyutsiya ushbu jarayonni transport aloqasi, investitsiyalar, innovatsiyalar va umumiy muammolarni birgalikda hal etish orqali amaliy, iqtisodiy jihatdan to‘ldirishni belgilab berdi. Siyosiy yaqinlashuv va iqtisodiy integratsiya bir tanganing ikki tomonidir. Bizning seminarimiz ushbu global yutuqlarning yoshlar darajasiga aks ettirilishidir. Biz davlatlarimiz rahbarlari tomonidan oliy darajada erishilgan ijobiy natijalar “yerdagi” mustahkam insoniy aloqalar bilan mustahkamlanishiga intilamiz. Aynan chegaraoldi tumanlari yoshlari Xo‘jand kelishuvlari ruhi va BMT tomonidan qabul qilingan rezolyutsiyalar tamoyillari yaxshi qo‘shnichilikning ortga qaytmas kundalik amaliyotiga aylanishining ishonchli kafolati bo‘lishi kerak.

- Farg‘onada boshlangan seminar O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning global yoshlar tashabbuslari kontekstida qanday o‘rin tutadi va ular xalqaro yoshlar diplomatiyasi arxitekturasini qanday o‘zgartiradi?

– "Yosh tinchlikparvarlarning chegaraoldi hamkorlik tashabbusi" O‘zbekiston Prezidentining yoshlar siyosati sohasidagi keng ko‘lamli tashqi siyosiy falsafasining bevosita amaliy ifodasidir. So‘nggi yillarda mamlakatimiz BMT maydonida yoshlar kun tartibining tan olingan global drayverlaridan biriga aylandi. O‘zbekiston tomonidan BMTning Yoshlar huquqlari to‘g‘risidagi xalqaro konvensiyasini ishlab chiqish tashabbusi izchil ilgari surilgani, Yoshlar huquqlari bo‘yicha do‘stlar guruhi tashkil etilgani, Butunjahon konferensiyasi o‘tkazilgani, uning yakunida BMT Bosh Assambleyasi va Inson huquqlari bo‘yicha kengashining rasmiy muomalasiga kiritilgan Toshkent yoshlar deklaratsiyasi qabul qilinganini eslang. Ushbu tashabbuslarning har biri bosqichma-bosqich global miqyosda yangi avlod huquqlarini himoya qilish uchun xalqaro-huquqiy asoslarni yaratdi.

Prezident Shavkat Mirziyoyevning BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida Jahon yoshlar tinchligi harakatini taʼsis etish tashabbusi ushbu strategiyaning prinsipial yangi bosqichi bo‘ldi. Bu sifatli o‘tish: agar Konvensiya yoshlar huquqlarini himoya qilishga qaratilgan bo‘lsa, Butunjahon harakati yoshlarni xalqaro xavfsizlikni faol yaratish vositalari bilan taʼminlashga qaratilgan. Biz Farg‘onadagi seminarimizni ushbu global konsepsiyani mintaqaviy darajada sinab ko‘rish bo‘yicha birinchi amaliy tajriba loyihalaridan biri deb bilamiz. Biz Farg‘onada tinchlik, ishonch va birdamlik darsliklardagi mavhum shiorlar emas, balki ularning kundalik faoliyati va Markaziy Osiyoning uzoq muddatli birgalikdagi rivojlanishining tabiiy, ongli poydevori bo‘lgan mintaqaviy yetakchilarning yangi avlodini shakllantirmoqdamiz. Yuqorida taʼkidlaganimdek, bu yerda ishlab chiqilgan amaliy tavsiyalar va tashabbuslar to‘plami yoshlarning Xo‘jandda o‘tkaziladigan Farg‘ona tinchlik forumi kun tartibiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri hissasi bo‘lib, yangi avlodga mintaqaviy xavfsizlikning hammualliflari maqomini beradi.