ТОШКЕНТ, 16 февраль. /“Дунё” АА/. 15 февраль куни хавфсизлик бўйича 62-Мюнхен конференцияси доирасида Каспий сиёсати маркази (АҚШ) томонидан ташкил этилган “Барқарор мувозанат? Ўзаро боғлиқлик, хавфсизлик ва Каспий ўрта коридори” мавзусидаги панел сессиялари бўлиб ўтди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.

Муҳокама глобал транспорт-логистика тизимидаги кенг кўламли ўзгаришлар фонида ўтказилди. Таъминот занжирларини қайта шакллантириш, муқобил йўналишларни излаш ва транспорт йўлакларини назорат қилиш учун тобора кучайиб бораётган рақобат иқтисодий хавфсизликнинг асосий омилларига айланиб бормоқда.

Анъанавий йўналишлар геосиёсий хавф-хатарларга дуч келаётган шароитда, муқобил транспорт йўлларининг аҳамияти кескин ошиб бормоқда. Каспий денгизи, Жанубий Кавказ ва Туркия орқали Осиё билан Европани боғлайдиган Ўрта йўлак бутун Евроосиё ҳудуди учун стратегик аҳамиятга эга инфратузилма мақомини эгалламоқда.

Суҳбатнинг асосий иштирокчилари орасида Қозоғистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбари ўринбосари Ассель Жанасова, Европа тинчлик институти президенти Хелга Шмид, Европа Иттифоқининг Марказий Осиё бўйича махсус вакили Эдуардс Стрипрайс ва минтақа давлатлари ҳамда Европа институтларининг бошқа вакиллари бор.

Тадбирда Ўзбекистон номидан Олий Мажлиси Сенати раисининг биринчи ўринбосари Содиқ Сафоев ҳамда Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директори Элдор Арипов сўзга чиқиб, Ўзбекистоннинг Марказий Осиёда ўзаро боғлиқликни янада ривожлантириш, минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлаш ва транспорт йўлакларини диверсификация қилиш бўйича стратегик ёндашувларини намойиш этди.

Содиқ Сафоев ўз нутқида боғлиқлик энди фақат товарларни ҳаракатлантириш билан боғлиқ техник масала эмаслигин таъкидлади.

“Бугун бу иқтисодиётларнинг барқарорлиги, таъминот занжирларининг мустақиллиги ва босим остида - бу геосиёсий тўқнашувлар, иқлим ўзгаришлари ёки технологик узилишлар бўладими, очиқ қолиш қобилиятининг стратегик масаласидир”, - дея таъкидлади у.

Ўзбекистон транспорт инфратузилмасини модернизация қилиш стратегиясини изчил равишда амалга ошираётгани алоҳида таъкидланди. Инвестициялар темир йўл ва автомобиль йўллари тармоғини ривожлантириш, кўп турли транспорт воситаларидан фойдаланиладиган йўналишларни ташкил этиш ҳамда чегара тартиб-қоидаларини соддалаштириб, бизнес учун логистика жараёнларини прогноз қилиш имкониятини оширувчи рақамли ечимларни жорий этишга йўналтирилмоқда. Асосий мақсад транспорт алоқаларини ишончли, шаффоф ва рақобатбардош қилишдан иборат.

Муҳокама иштирокчилари Ўзбекистоннинг минтақа транспорт боғлиқлигини ривожлантиришга прагматик ёндашувини юқори баҳоладилар. Таъкидланганидек, глобал таъминот занжирларини қайта шакллантириш шароитида Ўрта коридор Марказий Осиё мамлакатлари учун ҳам, европалик ҳамкорлар учун ҳам иқтисодий хавфсизликнинг муҳим бўғини мақомини олмоқда.

Сенат раисининг биринчи ўринбосари ривожланиш бўйича аниқ кўрсаткичларни тақдим этди. Хусусан, Ўрта коридор техник лойиҳадан стратегик аҳамиятга эга йўлга айланган бўлиб, Осиё ва Европани боғламоқда. Сўнгги беш йил ичида Ўзбекистоннинг ташқи савдо юк ташиш ҳажми икки баробар ошиб, 2025 йил охирига 1,2 миллион тоннага етди. Ўрта коридор орқали Европа Иттифоқи мамлакатларига жўнатилган юклар улуши 2021 йилда 12% бўлган бўлса, 2025 йилда 28% га етди.

Сенатор Содиқ Сафоев йўналиш салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқариш учун инвестиция эҳтиёжлари масаласига алоҳида эътибор қаратди. Европа тикланиш ва тараққиёт банки ҳисоб-китобларига кўра, Транскаспий йўналишини модернизация қилиш учун қарийб 18,5 миллиард евро талаб этилади. Ушбу маблағлар темир ва автомобиль йўлларини тиклаш, ҳаракатланувчи таркибни кенгайтириш, портлар қувватини ошириш, чегара ўтиш жойларини модернизация қилиш ва бутун Марказий Осиё бўйлаб мультимодал логистика марказларини яратиш учун зарур.

Сенатор, шунингдек, денгизга чиқиш имконияти бўлмаган мамлакат сифатида Ўзбекистон учун самарали транспорт йўлакларидан фойдаланиш транспорт харажатлари, экспорт рақобатбардошлиги ва савдо ҳамкорларини диверсификация қилиш имкониятларига бевосита таъсир қилишини таъкидлади. “Бу танлов эмас, балки стратегик заруратдир”, - деди у.

Ўз сўзининг якунида, Содиқ Сафоев, Ўрта коридорга фақатгина инфратузилма лойиҳаси сифатида қараш тўғри эмаслигини таъкидлади. У Европа, Марказий Осиё ва Евроосиёдаги ҳамкорларни иқтисодий ривожланиш ва ўзаро боғлиқлик орқали барқарорлик каби умумий манфаатлар асосида бирлаштирадиган платформага айланиш имкониятига эга эканлигини таъкидлади.

Эслатиб ўтамиз, Каспий сиёсати маркази (Caspian Policy Center) - Америка таҳлилий маркази бўлиб, Каспий минтақаси ва Марказий Осиёда энергетика хавфсизлиги, минтақавий интеграция ва геосиёсат масалаларига ихтисослашган.

Ўрта коридор (Middle Corridor) - Осиё ва Европани Каспий денгизи, Жанубий Кавказ ва Туркия орқали боғлайдиган транспорт йўли бўлиб, геосиёсий турбулентлик шароитида шимолий йўналишларга асосий муқобил сифатида қаралмоқда.