ТОШКЕНТ, 31 январь. /“Дунё” АА/. Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) директори биринчи ўринбосари Акрамжон Неъматов “Дунё” АА мухбирига давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёевнинг Туркияга амалга оширган расмий ташрифи якунлари бўйича ўз муносабатини билдирди:

– Ўзбекистон раҳбарининг Туркияга 2026 йил 29 январда якунланган расмий ташрифига нафақат икки томонлама сиёсий кун тартибининг навбатдаги тадбири, балки, энг аввало, Ўзбекистон-Туркия муносабатларини институционал мустаҳкамлашнинг муҳим босқичи сифатида қараш лозим. Ташриф якунлари бир неча йил аввал асосан фрагментар характерга эга бўлган Тошкент ва Анқара ўртасидаги ҳамкорлик сифат жиҳатидан янги босқичга - прагматизм ва ўзаро манфаатга асосланган кенг қамровли стратегик шериклик даражасига кўтарилганини ишончли тарзда тасдиқлади.

Муносабатларнинг янги сифатини шакллантиришда Президент Шавкат Мирзиёевнинг шахсий ролини алоҳида таъкидлаш лозим. Унинг проактив сиёсати ва стратегик ёндашуви икки томонлама муносабатларни тизимли даражага кўтаришга имкон берди. Бу даражада прагматизм узоқ муддатли барқарор ривожланишга йўналтирилганлик билан уйғунлашиб кетди. Айнан Президентнинг ташаббускорлиги туфайли ташрифлар ва ҳамкорлик дастурлари мунтазам, институционал жиҳатдан мустаҳкамланган хусусият касб этди. Эришилган келишувлар пухта режалаштириш ва аниқ натижалар билан амалга оширила бошланди. Бу эса мамлакатлар ўртасидаги ишончни мустаҳкамлади ҳамда иқтисодий, гуманитар ва технологик алоқалар учун мустаҳкам пойдевор яратди.

Хусусан, ташрифнинг тор ва кенгайтирилган таркибдаги музокаралар ҳамда олий даражадаги Стратегик ҳамкорлик кенгашининг тўртинчи йиғилишини ўз ичига олган бу галги дастури ҳам сиёсий ишончнинг юксак даражаси ва икки томонлама мулоқотнинг етуклигини намойиш этди. Илгари бундай учрашувлар вақти-вақти билан ўтказилган бўлса, бугунги кунда Стратегик ҳамкорлик кенгаши қарорлар изчиллигини таъминлаш ва уларнинг ижросини назорат қилиш орқали мунтазам фаолият юритмоқда. Асосий тадбирларнинг муборак Рамазон ойи арафасида ҳамда Абадий дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисидаги шартноманинг 30 йиллиги олдидан ўтказилгани рамзий аҳамиятга эга бўлиб, бу шерикликнинг қадриятлар ва тарихий асосини яна бир бор намоён этади.

Ўзбекистон - Туркия ҳамкорлиги бугунги кунда ўзаро ёндашувларнинг конструктивлиги ва прагматиклиги билан ажралиб туриши, умумий хавфсизлик ва барқарор тараққиётни таъминлашга қаратилган шерикликнинг очиқ модели сифатида қурилаётгани принципиал аҳамиятга эга. Бу ташқи сиёсат, мудофаа ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари йўналиши бўйича мувофиқлаштиришни бирлаштирган "4+4" форматининг якуний кўринишида ўз аксини топди. Аввалги мулоқот механизмларидан фарқли ўлароқ, ушбу формат амалий хусусиятга эга бўлиб, кибертаҳдидлар, трансчегаравий жиноятчилик ва бошқа ноанъанавий хавф-хатарларга тизимли равишда жавоб бериш имконини беради.

Ҳамкорликнинг иқтисодий жиҳати барқарор ижобий ўсишни ва юқори даражадаги ўзаро тўлдирувчанликни намойиш этмоқда. Сўнгги йилларда ўзаро савдо ҳажми икки баравардан ортиқ кўпайди ва 2025 йил якунларига кўра 3 миллиард долларга етди, ваҳоланки, ўн йилликнинг бошида бу кўрсаткич 1,5 миллиард доллардан ошмаган эди. Туркия капитали иштирокидаги корхоналар сони ҳам сезиларли даражада ошди: агар илгари уларнинг сони юзлаб бўлган бўлса, бугунги кунда Ўзбекистонда 2100 дан ортиқ шундай компаниялар фаолият юритмоқда, бу эса бизнесга бўлган ишончнинг ортиб бораётгани ва стратегик шерикликнинг мустаҳкам моддий асоси шаклланаётганидан далолат беради. Саноат, қишлоқ хўжалиги, ижтимоий ҳимоя ва бошқа устувор йўналишлардаги лойиҳаларни, шу жумладан имтиёзли савдо тўғрисидаги битим доирасидаги товарлар рўйхатини кенгайтириш орқали ҳамкорликни янада илгари суриш зарурлиги таъкидланди.

Ташрифга тайёргарлик доирасида саноат кооперациясининг алоҳида дастур асосида амалга ошириладиган янги устувор йўналишлари белгилаб олинди. Ҳамкорликнинг асосан савдо ва қурилишга йўналтирилган аввалги босқичлари билан таққослаганда, ҳозирги босқичда қўшма ишлаб чиқариш, маҳаллийлаштириш ва экспортга йўналтирилган тармоқларга урғу берилди. Туризм соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириш, театр фестиваллари ва маданият ҳафталикларини ўтказиш, тарихий фильмларни биргаликда суратга олиш ва маданий мерос объектларини реставрация қилиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.

Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, эришилган келишувлар бевосита Ўзбекистон миллий тараққиётининг структуравий вазифаларини ҳал этишга қаратилган. Ўрта коридорни ривожлантириш ва тегишли протоколда қайд этилган транспорт ва транзит соҳасидаги ҳамкорлик мамлакатнинг географик жиҳатдан ёпиқлигини бартараф этиш ва ташқи логистика йўналишларини диверсификация қилишга қаратилган. Анъанавий йўналишлар билан таққослаганда, ушбу ечимлар етказиб бериш муддатларини қисқартириш ва етказиб бериш занжирларининг барқарорлигини ошириш имконини беради. Саноат кооперацияси, махсус иқтисодий зоналарни бошқариш, қўшма кластерлар ташкил этиш бўйича келишувлар иқтисодиётнинг хомашёга йўналтирилганлигини камайтириш, юқори қўшилган қийматли ишлаб чиқаришларни шакллантиришга хизмат қилмоқда. Технологик компетенциялар, шу жумладан ядровий хавфсизлик ва рақамлаштириш масалалари трансферига технологик қарамлик эмас, балки суверен модернизация элементи сифатида қараш керак.

Ҳамкорликни минтақавий миқёсга кўтариш принципиал жиҳатдан янги босқич бўлди. Ўзбекистоннинг барча вилоятлари делегацияларининг Туркияга ташрифларини ташкил этиш нияти ўзаро ҳамкорликнинг марказлашган моделидан янада мослашувчан, марказлашмаган шериклик архитектурасига ўтишни акс эттиради. Илгари ҳудудлараро алоқалар чекланган хусусиятга эга бўлган бўлса, 2026-2027 йилларга мўлжалланган Амалий чора-тадбирлар режасига мувофиқ, икки мамлакат ҳудудлари ўртасида барқарор шерикликни шакллантириш, қўшма лойиҳаларни ишга тушириш ва “жойларда” ташаббуслар портфелини шакллантириш кўзда тутилган. Қишлоқ хўжалиги, боғдорчилик, соғлиқни сақлаш ва тиббий туризм соҳаларида Туркиянинг илғор тажрибасини жорий қилиш учун катта салоҳият мавжудлиги қайд этилди.

Ҳарбий-техник ҳамкорлик соҳаси алоҳида эътиборга лойиқдир. Олдинги йилларда ўзаро ҳамкорлик фақат маслаҳатлашувлар билан чекланган бўлса, ҳозирда имзоланган келишувлар ҳарбий медицина, кадрлар тайёрлаш, кузатув тизимлари ва учувчисиз технологияларни жорий этиш соҳаларида янада чуқур ҳамкорликни назарда тутади. Ушбу ҳамкорлик фақат мудофаа хусусиятига эга бўлиб, Ўзбекистон Қуролли Кучларининг касбий маҳорати ва техник жиҳозланиш даражасини оширишга қаратилган. Бу эса миллий мудофаа қобилиятини мустаҳкамлашга самарали ҳисса қўшади.

Ўзбекистон - Туркия ҳамкорлигининг гуманитар йўналиши муносабатларга қўшимча мазмун ва барқарорлик бағишламоқда. 2026-2027 йилларга мўлжалланган Маданий ҳамкорлик режасини амалга ошириш, Бухорода тўртинчи Ректорлар форумини ўтказиш бўйича келишув, шунингдек, таълим соҳасидаги қўшма лойиҳалар ўзаро ҳамкорликнинг узоқ муддатли асосини шакллантиради. Ўзбекистоннинг зилзиладан зарар кўрган Хатай вилоятини тиклашдаги иштироки, “Ўзбекистон” турар жой мажмуаси ва умумтаълим мактаби қурилиши амалий ҳамжиҳатликнинг ёрқин намунаси бўлди. Ўзбекистоннинг хориждаги биринчи таълим муассасаси - Истанбул шаҳрининг Бекиркўй туманида ўзбек мактаби қурилиши бошлангани ҳам рамзий маънога эга бўлиб, бу ҳамкорликнинг гуманитар жиҳати ва диаспора билан ишлашга бўлган стратегик эътиборни акс эттиради.

Умуман олганда, Туркияга ташриф Ўзбекистон-Туркия муносабатлари прагматик, жадал ва ўзаро масъулиятли ҳамкорлик сифатида ривожланиб бораётганини тасдиқлади. Икки томонлама алоқаларнинг аввалги босқичларига нисбатан ҳозирги шакли институционал барқарорлик, иқтисодий ва минтақавий ҳамкорликнинг кенгайиши, гуманитар алоқаларнинг чуқурлашуви билан ажралиб туради. Эришилган келишувлар транспорт ва технологик чекловларни бартараф этиш, иқтисодиётни модернизация қилиш, мудофаа қобилиятини мустаҳкамлаш ва умумий хавфсизликни таъминлаш учун қўшимча воситаларни шакллантириб, ўзгарувчан глобал шароитда Ўзбекистоннинг халқаро ҳамкорлигини янада кенгайтириш учун мустаҳкам асос яратади.