BUDAPESHT, 29-yanvar. /“Dunyo” AA/. Vengriya xalqaro munosabatlar instituti prezidenti maslahatchisi, Markaziy Osiyo bo‘yicha ekspert Laslo Vasha “Duyo” AA muxbiriga O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasida o‘rnatilgan o‘zaro ishonch va do‘stlik rishtalari, ularning Yevroosiyo mintaqasidagi rivojlanayotgan hamkorlik aloqalari xususida fikr bildirdi:

– O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Turkiyaga bo‘lajak rasmiy tashrifi ikki do‘st davlat o‘rtasidagi oddiy diplomatik tadbir emas. Bu strategik ahamiyatga ega voqea bo‘lib, Yevroosiyo geosiyosatidagi keng o‘zgarishlarni, Turkiyaning o‘sib borayotgan diplomatik mavqeini va O‘zbekistonning tobora ishonchli, ko‘p vektorli tashqi siyosatini aks ettiradi. Vengriya nuqtai nazaridan, tashrif Vengriyaning “Sharq ochilishi” siyosati va uning Markaziy Osiyodagi uzoq muddatli manfaatlariga bevosita aloqador bo‘lgan turkiy dunyodagi hamkorlikning yangi modellarini namoyish etishi bilan diqqatga sazovordir.

Tashrif ikki tomonlama – Anqara va Toshkent o‘rtasidagi o‘ta siyosiy yaqinlikni taʼminlaydi. Ikki Prezidentning shaxsan o‘zlari o‘tkazayotgan Strategik hamkorlik oliy kengashining to‘rtinchi yig‘ilishi O‘zbekiston–Turkiya munosabatlari ramziylikdan ancha ilgarilab, tizimli, institutsional sheriklik sohasiga o‘tganini tasdiqlaydi. So‘nggi yillarda hamkorlik dastlab strategik sheriklikka, keyin esa kengaytirilgan strategik sheriklikka ko‘tarildi. Bunday izchillik va siyosiy qo‘llab-quvvatlash bilan Yevroosiyodagi kam sonli mintaqaviy munosabatlar erishgan evolyutsiya.

Geosiyosiy nuqtai nazardan, tashrif Turkiyaning turkiy dunyoning markaziy nuqtasi va Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va Yevropa o‘rtasidagi asosiy bog‘lovchi bo‘g‘in sifatidagi rolini tasdiqlaydi. Anqara o‘zini mintaqaviy kuch va madaniy qardoshlikni siyosiy va iqtisodiy hamkorlikka aylantirishga qodir tashkilotchi sifatida muvaffaqiyatli namoyon bo‘lmoqda. O‘zbekiston Prezident Mirziyoyev rahbarligida ushbu tuzilmadan foydalanishda Markaziy Osiyodagi eng faol davlatlardan biriga aylandi. Shu bilan birga, biron bir hamkorga haddan tashqari qaram bo‘lmasdan, muvozanatli tashqi siyosatni olib bormoqda.

Iqtisodiy jihatdan O‘zbekiston–Turkiya munosabatlari pragmatik va natijaga yo‘naltirilgan holda rivojlanishda davom etmoqda. O‘zaro tovar ayirboshlash hajmining 3 milliard dollarga yaqinlashayotgani, imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitim, Turkiyaning O‘zbekiston sanoati va infratuzilmasiga investitsiyalari ortayotgani, transport aloqalari jadal kengayib borayotgani o‘zaro iqtisodiy manfaatlarga asoslangan sheriklikdan dalolat beradi. Ikki davlat o‘rtasidagi deyarli 100 ta haftalik reyslar shunchaki logistika tafsiloti emas, balki hozirda ushbu munosabatlarni tavsiflovchi iqtisodiy, insoniy va institutsional aloqalarning zichligini aks ettiradi.

Vengriya uchun bu voqealar tashqi yoki mavhum emas. Vengriyaning Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT)dagi kuzatuvchi maqomi va ko‘p yillik Sharqiy ochilish siyosatiga sodiqligi mamlakatni Yevropa Ittifoqi doirasida o‘ziga xos mavqega qo‘yadi. Yevropa Ittifoqining ko‘plab davlatlaridan farqli o‘laroq, Vengriya Markaziy Osiyo va turkiy dunyodagi sheriklari, jumladan, Turkiya va O‘zbekiston bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri, ishonchga asoslangan munosabatlarni o‘rnatishga siyosiy sarmoya kiritdi.

O‘zbekiston–Turkiya aloqalarining mustahkamlanishi Vengriya uchun bir necha sohalarda aniq imkoniyatlar yaratadi. Birinchidan, hamkorlikning uch tomonlama formatlari, ayniqsa, infratuzilma, logistika va energetika sohalarida yangi surʼat kasb etishi mumkin. Markaziy Osiyoning Sharq-G‘arb aloqalaridagi o‘sib borayotgan roli, ayniqsa, global noaniqlik sharoitida savdo yo‘llari va taʼminot zanjirlarini diversifikatsiya qilishda Vengriya manfaatlariga juda mos keladi.

Ikkinchidan, Vengriya ishonchli vositachilik kanallari orqali Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi yaqinroq muvofiqlashtirishdan foyda olishi mumkin. Turkiyaning chuqur mintaqaviy bilimi va islohotlarga yo‘naltirilgan ochiq tashqi siyosati Yevropa Ittifoqi strategiyalarni real taʼsirlarga aylantirishda ko‘pincha qiyinchiliklarga duch kelgan mintaqa – Bryussel va Markaziy Osiyo o‘rtasida ko‘prik vazifasini bajarishi mumkin. Vengriya diplomatik ishtirok va madaniy aloqalarga ega bo‘lib, bu jarayonga salmoqli hissa qo‘shishga qodir.

Nihoyat, tashrif zamonaviy xalqaro tizimda yumshoq kuch va shaxsiy diplomatiyaning muhimligini taʼkidlaydi. Madaniy hamkorlik, umumiy tarixiy hikoyalar va odamlar o‘rtasidagi aloqalar iqtisodiy yoki siyosiy manfaatlarning o‘rnini bosmaydi, lekin ularni sezilarli darajada kuchaytiradi. Vengriyaning turkiy dunyo doirasida madaniy diplomatiyaga eʼtibor qaratishi ushbu yondashuvga mos keladi va tarixiy vorisiylik va o‘zaro hurmatni qadrlaydigan hamkorlar orasida uning obro‘sini oshiradi.

Xulosa qilib aytganda, Prezident Mirziyoyevning Turkiyaga tashrifi O‘zbekiston–Turkiya strategik hamjihatligi, Turkiyaning Yevroosiyo diplomatik roli va tobora tezkor bo‘lib borayotgan turkiy hamkorlik tuzilmasining mustahkamlanishi belgisi sifatida qaralishi kerak. Vengriya uchun turkiy davlatlar bilan o‘zaro aloqalar ramziy tanlov bo‘lib qolmay, balki uzoq muddatli, istiqbolli, aniq geosiyosiy va iqtisodiy strategik zaruratga aylanmoqda.