ОСТОНА, 7 январь. /“Дунё” АА/. Қозоғистон Парламенти Сенатининг Халқаро муносабатлар, мудофаа ва хавфсизлик бўйича қўмитаси аъзоси Алишер Сатвалдиев “Дунё” АА мухбирига Президент Шавкат Мирзиёевнинг парламент ва Ўзбекистон халқига йўллаган Мурожаатномаси ҳақида фикр билдирди:

­– Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлис ва халққа Мурожаатномаси мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий, маданий-сиёсий соҳаларида қўлга киритилган ютуқлар ва истиқболдаги мақсадларни ўзида жамлаган дастурий ҳужжатдир. Унда мамлакатда олиб борилаётган, аҳолининг ҳаёти ва кундалик турмушида ўзининг яққол ифодасини топаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг натижалари қайд этилиб, одамларнинг ижтимоий фаоллиги, эртанги кунга ишончи ортаётгани айтилди.

Ушбу нутқ мамлакатдаги сиёсий‑иқтисодий ислоҳотлар, рақамлаштириш, сунъий идрок ва ижтимоий тараққиётга доир йўлларни белгилади. Ўзбекистон етакчиси ўз маърузасида қўшни давлатлар, хусусан Қозоғистон билан дўстона ва стратегик ҳамкорликни янги босқичга кўтариш зарурлигини таъкидлади. Хусусан, юқори технологиялар, рақамлаштириш ва сунъий идрок соҳасидаги ҳамкорлик, хавфсизлик ва киберфирибгарликка қарши кураш, сув ресурсларини бошқариш, маҳалла тизими ва ижтимоий-иқтисодий масалалар ўз ифодасини топди.

Президент Мирзиёев Мурожаатномада иқтисодиётни таркиби юқори қийматли соҳаларга йўналтириш, юқори қўшилган қиймат берувчи электроника, биотехнология, фармацевтика, машинасозлик каби тармоқларни ривожлантириш ҳамда IT, сунъий идрок, финтех, консалтинг ва транспорт‑логистика хизматларини кенгайтириш зарурлигини алоҳида қайд этди.

Ҳужжатда мамлакат 2025 йили маҳаллий стартапларга 270 миллион доллар бевосита хорижий сармоя жалб этгани, ҳукумат “Рақамли стартаплар” дастурини кенгайтириб, хусусий инкубация марказларига 5 миллиард сўмгача фоизсиз кредит ажратишни режалаштираётгани баён қилинди. Финтех лойиҳаларини глобал бозорга олиб чиқиш учун махсус экспертиза жалб этилиб, 20-30 та стартапни жаҳон бозорига чиқариш, IT хизматлари экспортини 2030 йилга қадар 5 миллиард долларга етказиш режалаштирилаётгани айтилди.

Бу ташаббуслар Қозоғистон билан ўзаро манфаатли ҳамкорликнинг мустаҳкам пойдеворини яратади. Қозоғистон Президенти Қасим‑Жомарт Тоқаев 2025 йил 15 ноябрда Тошкентда бўлиб ўтган Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг еттинчи Маслаҳат учрашувида “Алем.ai” халқаро сунъий идрок маркази, махсус тадқиқот университети ва миллий суперкомпьютерни ишга тушириш каби рақамли дастурларни тилга олди. У ўзбек компанияларини бу лойиҳаларга ҳамкорликка таклиф этди ва Ўзбекистон ҳам рақамлаштириш ва сунъий идрок соҳасида катта ютуқларга эришганини таъкидлади.

Қозоғистон Парламенти 2025 йил ноябрида “Сунъий идрок тўғрисида”ги қонунни қабул қилди. У 2026 йил 18 январдан кучга киради. Қонун сунъий интеллект (СИ) орқали яратилган контентни белгилаш, фойдаланувчиларни хабардор қилиш ва хавфлар бўйича менежмент талабларини жорий этади.

Бундан ташқари, Қозоғистон Сенати 2025 йил 25 декабрда рақамли муҳитни бирлаштирувчи “Рақамли кодекс”ни тасдиқлади. Кодекс давлатнинг рақамли сиёсатига доир мақсадлар ва тамойилларни белгилайди.

Ўзбекистоннинг СИ стратегияси ва қонунчилик ташаббуслари ҳам мамлакатнинг рақамли трансформацияси ва инновацияларга қаратилаётган алоҳида эътиборини ифодалайди. Хусусан, “Сунъий идрок технологияларини 2030 йилга қадар ривожлантириш стратегияси” 2024 йили тасдиқланган бўлиб, СИ бозорини 2030 йилгача 1,5 миллиард долларга етказиш, ягона портал “ai.gov.uz”ни ишга тушириш, 10 та илмий лаборатория ва суперкомпьютер инфратузилмасини барпо этиш, СИ хизматлари билан таъминланган давлат хизматлари улушини 10 %га етказиш каби мақсадлар белгиланган.

Европанинг “Euronews” нашри 2025 йил декабрида “Ҳужжатлардан платформаларга – Ўзбекистон рақамли ҳукуматни тезлаштирмоқда” сарлавҳали мақолада my.gov.uz ягона портали орқали 760 дан ортиқ давлат хизмати, мобил илова орқали 540 дан ортиқ хизмат фойдаланувчиларга тақдим этилгани, 2025 йилнинг биринчи ярмида 16 миллиондан зиёд хизмат кўрсатилганини хабар қилади.

200 дан ортиқ давлат ахборот тизимларининг интеграцияси ва ягона биллинг тизими орқали тўловлар соддалаштирилган ҳамда электрон ҳужжат айланмаси фуқаролар ва бизнес учун йилига 1,64 миллион евро тежаш имконини берган.

Ўзбекистон “Рақамли Ўзбекистон 2030” стратегияси доирасида архивларни рақамлаштириш, 20 та янги дата-марказ қуриш, миллий булут платформаси ва аҳоли, педагоглар ва давлат хизматчилари учун 5 миллион кишини қамраб оладиган СИ таълими дастурини жорий этишни мақсад қилган. Бу орқали 2030 йилгача давлат хизматларининг 100 % онлайн шаклда бўлиши ва электрон ҳукумат индексининг юқори 30 таликка кириши кафолатланади.

Президент Мирзиёев ўз нутқида финтех, биотехнология, медицина, геология, банк ва жамоат хавфсизлиги каби соҳаларда 100 дан ортиқ сунъий идрок лойиҳаларини қўллаб‑қувватлаш учун университетларда суперкомпьютерлар ва лабораториялар ташкил этиш ҳақида гапирди. Мамлакатнинг илк космонавтини космосга чиқариш ва миллий сунъий йўлдошни учириш режаси ҳақида ҳам маълум қилди. Бу саъй‑ҳаракатлар Қозоғистон каби қўшнилар билан рақамли кластерлар яратиш ва стартап экосистемасини кучайтириш имконини беради.

Ушбу интилишлар юқори халқаро рақобатбардошлик учун яратилган ва чет эл компанияларининг Ўзбекистондаги сармоявий фаолиятини рағбатлантиради.

Ўзбекистон раҳбари сув ресурслари ва қишлоқ хўжалиги соҳасида муаммоларга тўхталиб, мамлакатнинг аграр соҳаси учун янги технологиялар, био‑муҳандислик ва сувни тежовчи усуллардан фойдаланиб маҳсулдорликни ошириш кераклигини таъкидлади.

Ушбу масалада Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг мақсадлари муштарак. 2025 йил декабрда икки давлат Франциянинг Taraqqiyot агентлиги (AFD) дастури доирасида Сирдарё дарёси ҳавзасидаги суғориш тартибларини қайта кўриб чиқиш бўйича қўшма тадқиқотни бошлади. Лойиҳа Қозоғистондан 550 минг гектар, Ўзбекистондан 254 минг гектар ер участкаларининг суғориш тизимини янгилайди, тупроқ шўрланишини камайтиради ва ҳосилдорликни оширади.

Бундан ташқари, Қозоғистон, Қирғизистон ва Ўзбекистон 2025 йил сентябрда Тўқтоғул сув омборидан сув чиқариш ва электр энергиясини алмашиш тартибини тартибга солувчи “энергетик‑сув” келишуви имзолади. Протоколга кўра, 2024–2026 йилларда Қирғизистонга Қозоғистон ва Ўзбекистон томонидан 900 миллион кВт/соат электр энергияси етказиб берилади ва суғориш сувининг ўз вақтида узатилиши таъминланади.

Шунингдек, ICWCнинг 2025 йил 91‑йиғилишида Чордара сув омборига қиш мавсуми учун сув кирими бўйича келишувга эришилди. Зарур сув режими ва суғориш даври эрта баҳорда барқарорлаштирилди. 2025 йилда Қозоғистон суғориш учун 11,01 миллиард м³ сув олгани ва унинг 98 % ундан иқтисодий жиҳатдан муҳим жанубий минтақаларда ишлатилгани хабар қилинди. Бу ҳамкорлик икки мамлакатнинг қишлоқ хўжалиги ва гидроэнергетикаси учун ўта муҳим.

Президент Шавкат Мирзиёев нутқида жиноятчилик ва интернет фирибгарликка қарши курашни кучайтириш муҳимлигини таъкидлади. Қозоғистон Президенти Тоқаев 2025 йилда шахсий киберфирибгарлик ҳолатларига зид олиб борилган ишлар натижаларини эълон қилиб, банклар ва мобил операторларнинг масъулияти тўғрисида қонунлар қабул қилинганини ва 63 мингдан ортиқ шубҳали транзакциялар 2,5 миллиард тенге миқдорида музлатиб қўйилганини маълум қилди.

Қозоғистон 2025 йил октябрда Бирлашган Миллатлар Кибержиноятларга қарши конвенциясини имзолади. Бу борада электрон маълумотлар билан алмашиш ва чегараларни кесиб ўтувчи фирибгарликни бартараф этишда халқаро ҳамкорлик янада ривожланади. 

Ўзбекистон 2025 йил апрель ойида “Ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда содир этиладиган жиноятларга қарши курашишни янада кучайтириш чора‑тадбирлари тўғрисида”ги PQ‑153 сонли Президент қарори қабул қилди. “Dentons” ҳуқуқ фирмаси таҳлилига кўра, қарор давлат идоралари ўртасида ҳамоҳангликни таъминлайди, кибержиноятларга оид ҳолатларда банклар ва тўлов ташкилотларига қўшимча мажбуриятлар юклайди ҳамда шахсий маълумотларни ҳимоя қилишга алоҳида эътибор қаратади.

Мурожаатномада Президент Шавкат Мирзиёев маҳалла тизимини – ҳар бир фуқаро ўзини унда кўра оладиган миллий ҳамжиҳатлик институти, деб таърифлади. Аҳолининг 90 % дан кўпроғи ўзини маҳалла аъзоси, деб ҳис қилади. У 2026 йилни “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили” деб эълон қилишни таклиф қилиб, маҳаллаларни меҳр-шафқат, бирлик, адолат ва таълим марказларига айлантириш учун кенг кўламли дастурлар тайёрлаш зарурлигини таъкидлади.

Қозоғистондаги таълим ва илмий доиралар ушбу моделдан ўрганиб, маҳалла институтини ўрганишга қизиқмоқда. Қозоғистонда фуқаролар йиғинларини замонавийлаштириш ва маҳаллий масалаларни жамоатчилик билан ҳал қилиш тажрибаси мавжуд бўлса-да, Ўзбекистоннинг маҳалла модели маданий ўзлик ва ижтимоий соҳани мустаҳкамлаш борасида ўзига хос ютуқларга эга. Бундай тажриба билан алмашиш икки мамлакатнинг “қўшничилик” сиёсати ва ижтимоий барқарорлигини рағбатлантиради.

Қасим‑Жомарт Тоқаев ва Шавкат Мирзиёев орасидаги 2025 йилги олий даражадаги мулоқотлар саноат, транспорт ва маданият соҳаларидаги ҳамкорликни қамраб олди. Президентларимиз ўзаро савдо айланмаси ҳажмини 2030 йилга қадар 10 миллиард долларга етказиш, 78 та қўшма лойиҳа орқали 15 мингдан зиёд иш ўрни яратиш, Сирдарё ва Туркистон вилоятларида “Марказий Осиё” халқаро саноат ҳамкорлик марказини қуришни режалаштирган.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг Мурожаатномаси Ўзбекистоннинг келгуси ислоҳотлар йўлини белгилаб, Марказий Осиёдаги ҳамкорлар учун ҳам янги имкониятлар очди. Қозоғистон билан стратегик ҳамкорликка доир таклифлар ва қабул қилинган қонунчилик тадбирлари ушбу истиқболларни амалий мазмун билан бойитади.

Шавкат Мирзиёевнинг нутқида белгиланган устувор вазифалар Қозоғистон билан ҳамкорликда янада кучли жиҳатларга айланиши мумкин. Икки мамлакатнинг қонунчилик, технология, хавфсизлик ва ижтимоий соҳалардаги ҳамоҳанглик улуғвор Марказий Осиё интеграцияси учун мустаҳкам асос бўлади.