TOSHKENT, 3-yanvar. /“Dunyo” AA/. O‘zbekiston Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori Eldor Aripov Prezident Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga yo‘llagan Murojaatnomasi haqida fikr bildirdi:

– O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlis va xalqimizga yo‘llagan bu galgi Murojaatnomasi o‘z ahamiyatiga ko‘ra har yilgi siyosiy Murojaatnoma doirasidan ancha keng. U mamlakatning sifat jihatidan yangi rivojlanish bosqichiga – islohotlarni institutsional mustahkamlash va uzoq muddatli istiqbolga mo‘ljallangan barqaror o‘sish modelini shakllantirishga o‘tishini qayd etuvchi strategik hujjatdir.

So‘nggi o‘n yillikda O‘zbekiston iqtisodiyoti sifatli va tizimli yangilanishning jadal yo‘lini bosib o‘tdi. 2010-yillarning o‘rtalarida O‘zbekiston yalpi ichki mahsulotining nominal hajmi 60-65 milliard dollar atrofida bo‘lgan, hozirga kelib esa bu ko‘rsatkich Murojaatnomada taʼkidlanganidek, 145 milliard dollarga yetdi. Gap tarixdagi misli ko‘rilmagan qisqa muddatda mamlakatimiz iqtisodiy ko‘lami ikki barobardan ziyod kengaygani haqida bormoqda.

Ha, keyingi yillarda iqtisodiyotning o‘rtacha yillik o‘sish surʼati barqaror ravishda 6 foiz atrofida saqlanib kelmoqda. Bu nafaqat ijobiy dinamikaning davom etayotganini, balki iqtisodiyotning tashqi zarbalar — pandemiya, xomashyo va logistika zanjiridagi uzilishlar hamda global inflyatsiya sharoitida ham barqaror o‘sish qobiliyatiga ega ekanini anglatadi.

Ushbu xulosani sanoat ko‘rsatkichlari ham tasdiqlaydi. 2010-yillarning avvalida sanoat xomashyo va qishloq xo‘jaligi tarmoqlariga nisbatan yordamchi o‘rinda turgan bo‘lsa, keyingi o‘n yilda sanoat ishlab chiqarish hajmi ikki baravardan ko‘proq o‘sdi. Bugun mashinasozlik, elektrotexnika va kimyo sanoati mamlakat iqtisodiyotiga barqaror hissa qo‘shmoqda. Qayta ishlash tarmoqlarining yalpi ichki mahsulot tarkibidagi ulushi esa 80 foizdan oshdi.

Agrar sektorning rivojlanish dinamikasi ham diqqatga sazovor. O‘n yil avval asosiy eʼtibor ishlab chiqarish hajmiga qaratilgan bo‘lsa, bugun ustuvorlik mahsulotni qayta ishlash va tayyor mahsulotni eksport qilishga yo‘naltirildi. Meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash hajmining oshishi va oziq-ovqat mahsulotlari eksportining kengayishi hosildorlik va narxlarning o‘zgarishiga bog‘liqlikni kamaytirib, yanada barqaror rivojlanish modelini shakllantirishga xizmat qilmoqda.

Investitsiyalar dinamikasi ham sifat o‘zgarishlarini o‘zida aks ettiradi. So‘nggi yillarda asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi yuqori surʼatda o‘smoqda va o‘tgan davrdagi o‘rtacha ko‘rsatkichlardan ancha yuqori darajaga yetdi. 2010-yillarning boshida esa bu ko‘rsatkich ancha past edi. Shu bilan birga, investitsiyalarning tabiati ham o‘zgardi: agar ilgari ular asosan infratuzilma va davlat loyihalarida jamlangan bo‘lsa, bugun ularning katta qismi sanoat, energetika, transport va raqamli yechimlarga yo‘naltirilmoqda. Yaʼni investitsiyalar nafaqat joriy o‘sishga, balki kelajakdagi ishlab chiqarish bazasini shakllantirishga ham xizmat qila boshladi.

Tashqi savdo dinamikasi bu manzarani yanada yaqqol aks ettiradi. Keyingi o‘n yilda O‘zbekistonning eksportdan tushadigan daromadi ikki barobardan ortiq ko‘paydi: 2010-yillarning o‘rtalarida tovarlar va xizmatlar eksporti hajmi 12-13 milliard dollar atrofida bo‘lgan, so‘nggi yillarda esa bu ko‘rsatkich barqaror ravishda 24-25 milliard dollardan oshmoqda. Bu o‘sish nafaqat narx konyunkturasi tufayli, balki eksport tarkibining o‘zgarishi hisobiga ham yuz berdi.

Bu o‘zgarish qayta ishlash sohalarida yaqqol namoyon bo‘lmoqda. To‘qimachilik mahsulotlari eksporti o‘n yilda uch baravardan ziyod oshdi — 1 milliard dollardan kamroq ko‘rsatkichdan qariyb 3 milliard dollargacha va undan ortiq. Bu xomashyo eksportidan tayyor mahsulotga o‘tishni aks ettiradi. Xuddi shunday o‘sish surʼati elektrotexnika, kimyo va oziq-ovqat sanoatida ham ko‘rinmoqda. Ushbu sohalarda ishlab chiqarish zanjirining kengayishi va yangi bozorlarga chiqish hisobiga eksport hajmi bir necha barobar ko‘paydi.

Makroiqtisodiy muvozanat alohida eʼtiborga loyiq. Iqtisodiyot va investitsiyalarning o‘sishi davlat qarzining nazorat qilinadigan darajasi va moliyaviy barqarorlik saqlanib qolgan holda kechdi. Bu juda muhim. Chunki so‘nggi yillar tajribasi tegishli muvozanatsiz jadal o‘sish ko‘pincha kelajakdagi rivojlanish uchun cheklovlar to‘planishiga olib kelishini ko‘rsatadi. Murojaatnomada taʼkidlanishicha, O‘zbekiston ongli ravishda ehtiyotkorona, ammo strategik jihatdan manfaatli yo‘nalishni tanlab olgan.

So‘nggi o‘n yillikdagi dinamikani taqqoslash muhim strategik xulosa chiqarish imkonini beradi: O‘zbekiston kelajakdagi rivojlanish iqtisodiyot ko‘lami bilan emas, balki uning sifati bilan belgilanadigan bosqichga yaqinlashdi. Shuning uchun ham Murojaatnomada mehnat unumdorligini oshirish, texnologik yangilash va sanoatlashtirishni chuqurlashtirish vazifasi markaziy o‘rinni egalladi.

O‘n yil avvalgi boshlang‘ich nuqta bilan solishtirganda mamlakat iqtisodiyoti yanada keng ko‘lamli, diversifikatsiyalangan va barqaror bo‘ldi. Bu o‘zgarishlar aholi farovonligini oshirish, O‘zbekistonning mintaqaviy va global iqtisodiyotdagi o‘rnini mustahkamlash uchun uzoq muddatli strategik asos hozirlaydi.

Murojaatnomaning eng muhim xususiyatlaridan biri davlat va fuqarolar o‘rtasidagi aloqaning yorqin ifodasi bo‘ldi. Buni, ayniqsa, amalga oshirilayotgan islohotlarning aholi ehtiyojlariga qanchalik mos kelayotganida ham ko‘rish mumkin.

Zero, Murojaatnoma mazmuni tahlili uning ustuvor yo‘nalishlari so‘nggi yillarda jamoatchilik o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovlarda, fuqarolarning murojaatlarida muntazam qayd etib kelinayotgan muammolarga to‘liq mos kelishini ko‘rsatadi. Asosiy eʼtibor bandlik, daromad, ijtimoiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati, taʼlim va sog‘liqni saqlash sifati, shuningdek, adolat va davlat boshqaruvining samaradorligiga qaratilgan.

2017-2018 yillarda O‘zbekistonda kambag‘allik darajasi ikki xonali raqamlar (taxminan 35 foiz) bilan o‘lchangan bo‘lsa, 2024-yilga kelib 8,9 foizgacha kamaydi.

2025-yilda kambag‘allikning 5,8 foizgacha pasayishi mamlakatimiz bu borada uch yil oldin 2026-yil yakuni bo‘yicha reja qilingan maqsadga bir yil oldin erishganini ko‘rsatadi.

Bundan tashqari, Murojaatnomada 2026-yilda kambag‘allik va ishsizlik darajasini 4,5 foizga tushirish bo‘yicha strategik maqsad ko‘rsatilgan. Bu kambag‘allikka qarshi kurashni istiqboldagi davlat ­strategiyasining markaziy yo‘nalishlaridan biriga aylantiradi. Bunga aholi daromadini barqaror oshirish, ish o‘rinlari ochish va ijtimoiy himoyani kuchaytirishga qaratilgan qator ijtimoiy dasturlar va islohotlarning maqsadli amalga oshirilishi tufayli erishildi.

Fuqarolarning katta qismi, ayniqsa, yoshlar va hududlar aholisi uchun aynan barqaror ish va daromad manbaiga ega bo‘lish ijtimoiy farovonlikning asosiy omilidir. Murojaatnomada ko‘rsatilgan kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, sanoat va infratuzilmani rivojlantirish aynan shu talablarga javob beradi. Xalqaro tashkilotlar, jumladan, BMT Taraqqiyot dasturi va Osiyo taraqqiyot banki o‘z tadqiqotlarida bandlikka bunday yo‘naltirish ijtimoiy barqarorlashtirishning eng samarali vositalaridan biri ekanini taʼkidlaydi.

Fuqarolarni eshitishning muhim ko‘rsatkichi asosiy xizmatlar sifatiga eʼtibor qaratishdir. Murojaatnomada taʼlim, sog‘liqni saqlash va kadrlar tayyorlash masalalari ikkinchi darajali emas, balki strategik ustuvor yo‘nalish sifatida ko‘rsatilgan. Bu inson kapitali sifatini va ijtimoiy harakatchanlikni oshirishga bo‘lgan haqiqiy ijtimoiy talabga mos keladi.

Davlat boshqaruviga bag‘ishlangan qism ham alohida tahlilga loyiq. So‘nggi yillarda fuqarolarning eng ko‘p murojaatlaridan biri byurokratiyani kamaytirish, amaldorlarning masʼuliyati va faoliyati shaffofligini oshirishga oid bo‘lmoqda.

Murojaatnoma mazmuni davlat o‘z fuqarolarini eshitish va jamoatchilik kutayotgan yangilanishlarni strategik siyosat elementlariga aylantirish qobiliyatini birgalikda namoyish etayotgani haqida xulosa chiqarishga imkon beradi.

Prezidentimiz bu jarayonda islohotlarning asosiy meʼmori sifatida alohida o‘rin egallaydi. Xalqaro moliyaviy va tahliliy institutlar o‘tish iqtisodiyotiga ega mamlakatlarda keng qamrovli islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun siyosiy yetakchilik juda muhimligini bir necha bor taʼkidlagan.

O‘zbekiston misolida izchillik, siyosiy iroda va uzoq muddatli natijaga yo‘naltirilganlik makroiqtisodiy barqarorlashtirish, ijtimoiy siyosat va institutsional islohotlarni yagona strategiya doirasida uyg‘unlashtirish imkonini berdi. Prezidentimiz Murojaatnomasi ushbu strategiyaning jamlangan ifodasi va uni yanada chuqurlashtirish vositasi bo‘lib xizmat qiladi.

Umuman olganda, Prezidentning parlamentga Murojaatnomasi nafaqat islohotlarning navbatdagi bosqichi kun tartibini, balki O‘zbekistonning kelajakdagi rivojlanishining strategik matritsasini shakllantiradi. U yetakchi xalqaro tashkilotlarning empirik maʼlumotlari va baholari bilan mustahkamlangan bo‘lib, ichki konsensusni mustahkamlaydi va xalqaro hamjamiyatning ishonchini kuchaytiradi. Aynan shu jihat uning asosiy ahamiyatini belgilaydi — u islohotlarning barqarorligini taʼminlovchi va mamlakatning uzoq muddatli raqobatbardoshligini belgilab beruvchi muhim hujjat hisoblanadi.